شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٥١ - فرق ميان اسراف و تبذير(اسراء٢٧/ )
سورۀ غافر،«مسرف و كذاب»در رديف هم قرار گرفته).
و گاه در اعتقادات است كه منتهى به شك و ترديد مىشود(همان گونه كه در آيه ٣٤ سورۀ غافر«مسرف و مرتاب»با هم آمده).
و گاه به معنى برترىجويى و استكبار و استثمار آمده(چنان كه دربارۀ فرعون،در آيۀ ٣١ سورۀ دخان مىخوانيم:
...إِنَّهُ كٰانَ عٰالِياً مِنَ الْمُسْرِفِينَ.«او برترى جوى و مسرف بود»).
و بالاخره گاه به معنى هرگونه «گناه»مىآيد(چنان كه در آيه ٥٣ سوره زمر آمده است كه پيش از اين ذكر كرديم).
با توجه به آنچه گفتيم رابطۀ«اسراف و فساد»به خوبى روشن مىشود.[*](ج ٣٠٧/١٥ -٣٠٨.)
فرق ميان اسراف و تبذير(اسراء٢٧/.)[**]
در اين كه ميان«اسراف»و«تبذير»چه تفاوتى است،بحث روشنى در اين زمينه از مفسران نديدهايم،ولى با در نظر گرفتن ريشۀ اين دو لغت چنين به نظر مىرسد كه وقتى اين دو در مقابل هم قرار گيرند«اسراف»به معنى خارج شدن از حدّ اعتدال، بىآنكه چيزى را ظاهرا ضايع كرده باشد،مثل اين كه،لباس گران قيمتى بپوشيم كه بهايش صد برابر لباس مورد نياز ما باشد و يا غذاى خود را آنچنان گرانقيمت تهيه كنيم كه با قيمت آن بتوان عدۀ زيادى را آبرومندانه تغذيه كرد.در اين جا از حدّ گذارندهايم،ولى ظاهرا چيزى نابود نشده است.
امّا«تبذير»و ريختوپاش،آن است كه آنچنان مصرف كنيم كه به اتلاف و تضييع بينجامد،مثل اين كه براى دو نفر ميهمان غذاى ده نفر را تهيه ببينيم-آنگونه كه بعضى از جاهلان مىكنند و نوعى افتخار مىدانند-و باقيمانده را در زبالهدان بريزيم و اتلاف كنيم.
ولى ناگفته نماند بسيار مىشود كه اين دو كلمه درست در يك معنى به كار مىرود و حتّى به عنوان تأكيد پشت سر يكديگر قرار مىگيرند.
على(ع)طبق آنچه در نهج البلاغه نقل شده،مىفرمايد:
[*]در اين زمينه،مرحوم«علاّمه طباطبايى»بحثى استدلالى كرده است،رجوع شود به تفسير الميزان،جلد ١٥ صفحه٣٣٣.
[**]إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كٰانُوا إِخْوٰانَ الشَّيٰاطِينِ...«چرا كه تبذيركنندگان برادران شيطانند...»اسراء٢٧/.