شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٥٠ - (شعراء١٥١/و ١٥٢ )
هنگام تشويق به استفاده كردن از مواهب آفرينش،فورا جلو سوءاستفاده را مىگيرد و به اعتدال توصيه مىكند.
واژۀ«اسراف»گاه به مطلق گناهان اطلاق شده است،بهويژه در مورد تبهكارانى كه ظلم و فساد را از حد گذراندهاند،چنان كه در آيه ٥٣ سورۀ زمر مىخوانيم:
قُلْ يٰا عِبٰادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلىٰ أَنْفُسِهِمْ لاٰ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِ...«بگو اى بندگان من كه بر خود اسراف كردهايد،از رحمت خدا نوميد نشويد...».
قرآن در آيات فراوانى شديدا مسرفان را محكوم مىكند،در جايى مىگويد«اسراف نكنيد كه خدا مسرفان را دوست ندارد»(انعام١٤١/-اعراف٣١/.) در مورد ديگر«مسرفان را اصحاب دوزخ مىشمرد»(غافر٤٣/.)و«از اطاعت فرمان مسرفان نهى مىكند»(شعراء١٥١/.)و در جايى«مجازات الهى را در انتظار مسرفان مىشمرد» (ذاريات٣٤/.)و«اسراف را يك برنامۀ فرعونى قلمداد مىكند»(يونس٨٣/./)و«مسرفان دروغگو را محروم از هدايت الهى مىشمرد»(غافر٢٨/.)و سرانجام«سرنوشت آنها را هلاكت و نابودى معرفى مىكند»(انبياء٩/.).[*](ج ٤/٦ و ١٤٩،ج ٩٦/١٢،ج ١٨٣/٢١.)
رابطه اسراف و فساد در ارض
(شعراء١٥١/و ١٥٢.)[**]
گفتيم كه«اسراف»همان تجاوز از حدّ قانون آفرينش و قانون تشريع است،اين نيز روشن است كه در يك نظام صحيح هرگونه تجاوز از حد،موجب فساد و از هم گسيختگى مىشود و به تعبير ديگر سرچشمۀ فساد،اسراف است و نتيجۀ اسراف فساد.
البته همانطور كه در قبل گفته شد«اسراف»معنى گستردهاى دارد،گاه در مسائل سادهاى مانند خوردن و آشاميدن است(چنان كه در آيۀ ٣١ سورۀ اعراف آمده).
و گاه در انتقامگيرى و قصاص بيش از حدّ(چنان كه در آيه ٣٣ سورۀ اسراء آمده.).
و گاه در انفاق و بذل و بخشش بيش از اندازه(چنان كه در آيۀ ٦٧ سورۀ فرقان آمده).
و گاه در داورى و قضاوت كردن كه منجر به كذب و دروغ مىشود(چنان كه در آيۀ ٢٨
*)پيرامون واژه«اسراف»در جلد چهارم،صفحه ٣٥٧ تفسير نمونه سخن گفته شده است.
[**]وَ لاٰ تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ،اَلَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَ لاٰ يُصْلِحُونَ.«و اطاعت فرمان مسرفان نكنيد،همانها كه درزمين فساد مىكنند و اصلاح نمىكنند»شعراء١٥١/ و ١٥٢.