شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٩٤ - اصحاب سبت (نساء٤٧/ )
روحى انسان در حال خواب است به اين معنى كه قسمت مهمى از كارهاى بدن بكلى تعطيل مىشوند و همين تعطيل موقت سبب استراحت و بازسازى اعضاى فرسوده و تقويت روح و جسم و تجديد نشاط انسان و رفع هرگونه خستگى و ناراحتى مىشود همچنان كه در آيه ٩ سورۀ نبأ مىخوانيم:وَ جَعَلْنٰا نَوْمَكُمْ سُبٰاتاً.«و خواب شما را مايۀ آرامشتان قرار داديم».(ج ١١٤/١٥، ج ١٩/٢٦.)
اصحاب سبت:(نساء٤٧/.)[*]
جمعى از يهود(بنى اسرائيل)بودند كه در روز شنبه كه موظف به تعطيل كسب و كار بودند برخلاف فرمان پيامبر خود به ماهيگيرى پرداختند و طغيان را به حدّ نهايت رساندند و به مجازات دردناكى گرفتار شدند.
اين سرگذشت،چنان كه در روايات اسلامى به آن اشاره شده مربوط به جمعى از بنى اسرائيل است كه در ساحل يكى از درياها(ظاهرا درياى احمر بوده كه در كنار سر زمين فلسطين قرار دارد)در بندرى به نام«ايله»(كه امروز به نام بندر ايلات معروف مىباشد)زندگى مىكردند و از طرف خداوند به عنوان آزمايش و امتحان دستورى به آنها داده شد و آن اين كه صيد ماهى را در آن روز تعطيل كنند،اما آنها با آن دستور مخالفت كردند و گرفتار مجازات دردناكى شدند.
بديهى است جمعيتى كه در كنار دريا زندگى مىكنند،قسمت مهمى از تغذيه و درآمدشان از طريق صيد ماهى است،و گويا به خاطر تعطيل مستمرى كه قبلا در روز شنبه در ميان آنها معمول بود،ماهيان در آن روز احساس امنيت از نظر صيادان مىكردند و دستهدسته به روى آن ظاهر مىشدند،اما در روزهاى ديگر كه صيادان در تعقيب آنها بودند در اعماق آب فرومىرفتند .
اين موضوع خواه جنبۀ طبيعى داشته و يا جنبۀ فوقالعاده و الهى،وسيلهاى بود براى امتحان و آزمايش اين جمعيت،به هر حال،سرانجام، دنياپرستى بر آنان غلبه كرد و فرمان خدا را به دست فراموشى سپردند.
شك نيست كه اين فراموشى،فراموشى حقيقى كه موجب عذر است نبود،بلكه آنچنان بىاعتنايى به فرمان خدا كردند كه گويى بكلى آن را فراموش كردهاند.
هنگامى كه«در برابر آنچه از آن نهى شده بودند،سركشى كردند به آنها گفتيم به شكل
[*]...أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمٰا لَعَنّٰا أَصْحٰابَ السَّبْتِ وَ كٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً.«...يا آنها را از رحمت خود دور سازيم،همانطور كه«اصحاب سبت»را دور ساختيم و فرمان خدا در هر حال انجام شدنى است»نساء٤٧/.