شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٦٨ - ازواج (يس٣٦/ )
انسانى با اعمالش قرين مىشود،ولى تفسير اول از همه مناسبتر به نظر مىرسد.(ج ١٧٥/٢٦.)
ازواج:(يس٣٦/.)[*]
در اين كه منظور از«ازواج»در آيۀ مورد بحث چيست،مفسران سخن بسيار دارند:
آنچه مسلم است اين است كه«ازواج»جمع«زوج»معمولا به دو جنس مذكر و مؤنث گفته مىشود،خواه در عالم حيوانات باشد،يا غير آنها،سپس توسعه داده شده و هر دو موجودى كه قرين يكديگر و يا حتى ضد يكديگرند«زوج»اطلاق مىشود،حتى به دو اتاق مشابه در يك خانه،يا دو لنگه در،و يا دو همكار و قرين،اين كلمه گفته مىشود و به اين ترتيب براى هر موجودى در جهان زوجى متصور است.
به هر حال بعيد نيست كه زوجيت در اين جا به همان معنى خاص يعنى جنس«مذكر»و «مؤنث»باشد،و قرآن مجيد در همين آيۀ مورد بحث،خبر از وجود زوجيت در تمام جهان گياهان و انسانها و موجودات ديگرى كه مردم از آن اطلاعى ندارند مىدهد.اين موجودات ممكن است گياهان باشد كه وسعت دايرۀ زوجيت در آن روز هنوز در آنها كشف نشده بود.[**]
يا اشاره به حيوانات اعماق درياها كه در آن روز كسى از آن آگاه نبود و امروز گوشهاى از آن براى انسانها كشف شده است.
يا اشاره به موجودات ديگرى كه در كرات ديگر آسمانى زندگى مىكنند.
و يا موجودات زندۀ ذرهبينى ،هرچند امروز دانشمندان،نر و مادهاى در آنها سراغ ندارند، ولى دنياى اين موجودات زنده آنقدر مرموز و پوشيده از معماهاست كه ممكن است علم و دانش انسانها هنوز به اين قسمت از آن راه نيافته باشد،حتى وجود زوجيت در جهان گياهان نيز چنان كه گفتيم در عصر نزول قرآن جز در موارد خاصى مانند درختان نخل و امثال آن،ناشناخته
[*]سُبْحٰانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوٰاجَ كُلَّهٰا...«منزه است كسى كه تمام«زوجها»را آفريد...»يس٣٦/.
**) در گذشته انسانها كموبيش فهميده بودند كه بعضى از گياهان داراى نوع نر و نوع ماده است و براى بارور ساختنگياهان از طريق تلقيح استفاده مىكردند اين مسئله در مورد درختان نخل كاملا شناخته شده بود،ولى نخستينبار«لينه»دانشمند و گياهشناس معروف سوئدى،در اواسط قرن ١٨ ميلادى،موفق به كشف اين واقعيت شد كه مسئله زوجيت در دنياىگياهان تقريبا يك قانون عمومى است و گياهان نيز همانند غالب حيوانات از طريق آميزش نطفۀ نر و ماده بارور مىشوند وسپس ميوه مىدهند.ولى قرآن مجيد قرنها قبل از اين دانشمند،كرارا در آيات مختلف به زوجيت در جهان گياهان اشاره كرده(در آياتمورد بحث و نيز در سورۀ رعد آيۀ ٤ و لقمان آيه ١٠ و سورۀ ق آيه ٧)و اين خود يكى از معجزات علمى قرآن است.(نمونه،ج ١٩١/١٥.)