شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٦٠ - زَمْهَرير (انسان١٣/ )
عذاب،ملامت و سرزنش سخت به آنهاست كه چرا با داشتن اسباب هدايت به اين روز افتادهاند! (ج ٥٤٩/١٩ و ٥٥٥.)
زمل
مُزَّمِّل:(مزمل١/.)[*]
اين واژه در اصل«متزمّل»بوده(تاء بدل به زاء و ادغام شده)و از«تزمّل»گرفته شده و به معنى«پيچيدن پارچهاى بر خويشتن»است و«زميل»كه به معنى«همرديف»(كسى كه همراه انسان بر مركبى سوار مىشود)و سپس به معنى«رفيق»آمده،به خاطر اين است كه ارتباط و پيوند نزديكى دارد.
آيۀ مورد بحث خطاب به پيامبر(ص)مىگويد:
«اى جامه به خود پيچيده،شب را جز كمى بهپاخيز » همان گونه كه از لحن آغاز اين سوره بر مىآيد دعوتى است آسمانى از پيامبر(ص)براى استقامت،و آمادگى جهت پذيرش يك وظيفۀ بزرگ و سنگين كه بدون خودسازى قبلى انجام آن ممكن نيست.
جالب اين كه مخاطب در اين آيه پيامبر(ص)است،ولى نه به عنوان«يٰا أَيُّهَا الرَّسُولُ»و«يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ»بلكه به عنوان«يٰا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ»،اشاره به اين كه دوران«جامه به خود پيچيدن»و در گوشه انزوا نشستن نيست،بلكه دوران قيام و خودسازى و آمادگى براى انجام رسالتى عظيم است و انتخاب شب براى اين كار به خاطر اين است كه اولا چشم و گوش دشمنان در خواب است و ثانيا كارهاى زندگى تعطيل مىباشد و به همين دليل انسان آمادگى بيشترى براى انديشه و تفكر و تربيت نفس دارد.(ج ١٦٦/٢٥-١٦٧.)
ز م ه ر
زَمْهَرير:(انسان١٣/.)[**]
از مادّۀ«زمهر»به معنى«شدت سرما،يا شدت غضب،يا سرخ شدن چشم براثر خشم»
[*]يٰا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ،قُمِ اللَّيْلَ إِلاّٰ قَلِيلاً.مزمل١/ و ٢.
[**]...لاٰ يَرَوْنَ فِيهٰا شَمْساً وَ لاٰ زَمْهَرِيراً.انسان١٣/.