پاكسازى روح از شرك،پاكسازى دل از رذايل اخلاقى و انجام اعمال صالح و به عبارت ديگر پاكسازى نفس از فجور و اعمال زشت،پاكسازى عمل از محرمات و هرگونه ريا، پاكسازى مال و جان به‌وسيلۀ دادن زكات در راه خدا و پرداخت صدقه مالى(چنان كه در آيه ١٠٣ سورۀ توبه آمده است)[*]و نيز«زكات فطره»در روز عيد فطر(زيرا نخست بايد زكات را پرداخت و بعد نماز عيد را گزارد.) همچنين در آيه ٢١ سورۀ نور مى‌خوانيم:[**]

«...و اگر فضل و رحمت الهى به سراغ شما نمى‌آمد احدى از شما هرگز پاك نمى‌شد،ولى خداوند هركه را بخواهد تزكيه مى‌كند...»(وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ يُزَكِّي مَنْ يَشٰاءُ)و يا در آيۀ ١٩ سوره مريم آمده است:...غُلاٰماً زَكِيًّا.

در پيش اشاره كرديم كه«زكات»و«تزكيه»در اصل به معنى«نمو يافتن»و«نمو دادن» است،ولى در بسيارى از موارد به معنى«پاك شدن»و«پاك كردن» به‌كاررفته‌است و اين هر دو ممكن است به يك ريشه بازگردد ،زيرا تا پاكى از موانع و مفاسد و رذايل نباشد نمو و رشد امكان‌پذير نخواهد بود.

بنابراين تمام تفسيرهايى كه در فوق شده ممكن است در معنى گسترده«تزكيه»جمع شده باشد[***].(ج ٤١٤/١٤،ج ٤٠٢/٢٦-٤٠٣،ج ٤٧/٢٧.)

زَكاة،(فصلت٧/.)[****]

در لغت به معنى«نمو و رشد»،سپس اين واژه به معنى تطهير و پاك كردن آمده است و شايد به اين مناسبت باشد كه پاكسازى از آلودگيها سبب رشد و نمو است و در اصطلاح يكى از فرائض اسلامى و از عوامل مهم اجتماعى و مبارزه با فقر و محروميت و پر كردن فاصله‌هاى طبقاتى و تقويت بنيۀ مالى حكومت اسلامى و پاكسازى روح و جان از حب دنيا و مال‌پرستى و خلاصه وسيلۀ بسيار مؤثرى براى قرب الهى است و به استناد بسيارى از روايات اسلامى،«ترك

[*]خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِهٰا...«از اموال آنها صدقه‌اى(زكات)بگير تا آنها را به‌وسيلۀ آن پاكسازىو تزكيه كنى...»توبه١٠٣/.

[**]...وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ مٰا زَكىٰ مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ يُزَكِّي مَنْ يَشٰاءُ...نور٢١/.

***) در جلد ١ صفحه ٤٥٧ و ٥١١ و جلد ٣،صفحه ٤١٣(تفسير نمونه)دربارۀ«تزكيه»صحبت شده است.

[****]اَلَّذِينَ لاٰ يُؤْتُونَ الزَّكٰاةَ وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كٰافِرُونَ.«همانها كه زكات را ادا نمى‌كنند و آخرت را منكرند»فصلت٧/.