شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٣٨ - زَبانِيَة (علق١٨/ )
١)بيّنات به معنى دلايل روشن و معجزاتى است كه حقانيّت پيامبر(ص)را به ثبوت مىرساند(بيّنات جمع بيّنة،در واقع دلايل اثبات نبوت را بيان مىدارد)،[*]امّا زبر جمع«زبور» به معنى كتابهايى است كه خط آنها با استحكام نوشته شده(همچون نوشته بر سنگ و مانند آنكه) در اين جا كنايه از استحكام مطالب آن است.
و به هر حال اشاره به كتابهايى است كه قبل از موسى(ع)نازل شده،در حالى كه كتاب منير اشاره به كتاب موسى و كتب آسمانى ديگرى است كه بعد از آن نازل شده(زيرا در قرآن مجيد در سورۀ مائده آيه ٤٤ و ٤٦ از تورات و انجيل به عنوان هدايت و نور ياد شده و در آيۀ ١٥ همان سوره،از قرآن هم تعبير به نور شده است).
٢)منظور از زبر آن قسمت از كتب انبياست كه تنها محتوى پند و اندرز و نصيحت و مناجات بوده است(مانند زبور داود)و امّا كتاب منير آن دسته از كتابهاى آسمانى است كه داراى احكام و قوانين و دستورهاى مختلف اجتماعى و فردى است،مانند تورات و انجيل و قرآن،و اين تفسير مناسبتر به نظر مىرسد.(ج ١٩٩/٣،ج ٢٤٠/١٨.)
زبن
زَبانِيَة:(علق١٨/.)[**]
جمع«زبنية»(به كسر زا و سكون دوم)در اصل به معنى«مأمورين انتظامى»است از مادّۀ «زبن»(بر وزن متن)گرفته شده كه به معنى«دفع كردن و صدمه زدن و دور ساختن»است و در آيۀ مورد بحث به معنى فرشتگان عذاب و مأموران دوزخ است.
در روايتى از ابن عباس آمده است كه روزى ابو جهل نزد رسول خدا(ص)آمد در حالى كه حضرت نزديك مقام ابراهيم مشغول نماز بود،صدا زد مگر من تو را از اين كار نهى نكردم؟ حضرت(ص)بر او بانگ زد و او را از خود راند.
ابو جهل گفت:اى محمّد!بر من بانگ مىزنى و مرا مىرانى!تو نمىدانى قوم و عشيرۀ من در اين سرزمين از همه بيشتر است[١].
[*]تفسير نمونه،ج ٢٤٢/١١.
[**]فَلْيَدْعُ نٰادِيَهُ،سَنَدْعُ الزَّبٰانِيَةَ.«سپس هركه او را مىخواهد صدا بزند(تا ياريش كند)ما هم بزودى مأموران دوزخ راصدا مىزنيم»علق١٧/ و ١٨.
[١] فى ظلال القرآن،ج ٦٢٤/١٠.