شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٠٣ - راكِعُون (مائده٥٥/ )
واژۀ«ركس»نيز مرادف با معناى«نكس»است،يعنى«واژگون گرداندن و وارونه ساختن»:
نكس على رأسه«سرش از شرمندگى به زير افتاد»يا«با سرش واژگون شد»و نيز به معنى پايين چيزى را بالاى آن قرار دادن است و جملۀ:نكس الولد،به اين معناست كه نوزاد وارونه متولد شد،اما«جلال الدّين سيوطى»در كتاب الاتقان(ترجمه:ج ٤٣٧/٢.)دربارۀ جملۀ «اركسهم»در آيۀ:
...وَ اللّٰهُ أَرْكَسَهُمْ بِمٰا كَسَبُوا...نساء٨٨/.به نقل از ابن عباس خبر مىدهد كه در معناى اين آيه گفته است:«خداوند آنان را زندانى و محبوس ساخت»همچنان كه«اميّة»شاعر عرب گفته:
أركسوا فى جهنّم انّهم كا*نوا عتاتا يقولون كذبا و زورا «در جهنّم زندانى شدند،چرا كه آنان جبّارانى دروغپرداز و كجرفتار بودند».(ج ٥٠/٤ با استفاده از الاتقان)
ركض
يَرْكُضُون:(انبياء١٢/.)[*]
از مادّۀ«ركض»(بر وزن مكث)گرفته شده،هم به معنى«دويدن با سرعت»(فرار كردن) و هم به معنى«دواندن مركب»مىآيد،مانند آيۀ مورد بحث كه مىگويد:
«آنها هنگامى كه احساس عذاب ما را كردند ناگهان پا به فرار گذاشتند»انبياء١٢/.
گاهى به معنى«كوبيدن پا بر زمين»آمده است،مانند آيۀ ٤٢ سوره ص:[**]
«اى ايوب!پاى خود را بر زمين بكوب،اين چشمۀ آبى خنك براى شستشو و نوشيدن است».(ج ٣٦٧/١٣،ج ٢٩٦/١٩.)
ر ك ع
راكِعُون:(مائده٥٥/.)[***]
از مادّۀ«ركع»و«ركوع»گرفته شده و به معنى«خم شدن»و نيز«تواضع و فروتنى»است،
[*]فَلَمّٰا أَحَسُّوا بَأْسَنٰا إِذٰا هُمْ مِنْهٰا يَرْكُضُونَ.انبياء١٢/.
[**]اُرْكُضْ بِرِجْلِكَ هٰذٰا مُغْتَسَلٌ بٰارِدٌ وَ شَرٰابٌ.ص٤٢/.
[***]...وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاٰةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكٰاةَ وَ هُمْ رٰاكِعُونَ.مائده٥٥/.