از مادّۀ«دحو»(بر وزن محو)به معنى«گسترش»است[دحا،يدحو،دَحْواً-دحا،يدحى، دَحْواً گسترانيدن]بعضى آن را به معنى«تكان دادن چيزى از محل اصلى‌اش»تفسير كرده‌اند و چون اين دو معنى لازم و ملزوم يكديگرند به يك ريشه بازمى‌گردد .

منظور از«دحو الارض»اين است كه در آغاز تمام سطح زمين را آبهاى حاصل از بارانهاى سيلانى نخستين فراگرفته بود اين آبها تدريجاً در گودالهاى زمين جاى گرفتند و خشكيها از زير آب سر بر آوردند و روز بروز گسترده‌تر شدند تا به وضع فعلى در آمد(و اين مسئله بعد از آفرينش زمين و آسمان روى داد)[١].

از طرف ديگر در روايات متعددى مى‌خوانيم،خشكيهاى زمين از زير خانۀ كعبه گسترده شدند و از آن به نام«دحو الارض»(گسترش زمين)ياد شده است.

و همان‌طور كه در بالا گفته آمد،مى‌دانيم كه در آغاز براثر بارانهاى سيلابى تمام كره زمين از آب پوشيده بود،آبها تدريجاً فرونشستند و در نقاط پست زمين قرار گرفتند و خشكيها تدريجاً از زير آب خارج شدند،طبق روايات اسلامى نخستين نقطه‌اى كه از زير آب سر بر آورد،سر زمين مكه بود و اگر ارتفاع اين سرزمين در حال حاضر بلندترين ارتفاع زمينهاى دنيا نيست،هيچ‌گونه منافاتى با اين سخن ندارد،زيرا از آن روز صدها ميليون سال مى‌گذرد و تاكنون وضع نقاط روى زمين بكلى دگرگون شده،بعضى از كوهها در اعماق اقيانوسها قرار گرفته و بعضى از اعماق اقيانوسها تبديل به قلّۀ كوه شده است و اين از مسلمات علم زمين‌شناسى و جغرافياى طبيعى است.(ج ٣٤٥/٥،ج ١٠٠/٢٦-١٠١.)

د خ ر

داخِر:(نحل٤٨/.)[**]

از مادّه«دخر»(بر وزن فخر)و«دُخور»(بر وزن ظهور)هر دو به معنى«ذلت و حقارت و

[*]وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذٰلِكَ دَحٰاهٰا.«و زمين را بعد از آن گسترش داد»نازعات٣٠/.

[١] در آيۀ مورد بحث،بعضى از مفسران«بعد ذلك»را به معنى«اضافه بر اين»تفسير كرده‌اند و در اين صورت معنىآيه چنين مى‌شود:«علاوه بر آنچه در آيات گذشته آمد،زمين را گسترش داد».

[**]أَ وَ لَمْ يَرَوْا إِلىٰ مٰا خَلَقَ اللّٰهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفَيَّؤُا ظِلاٰلُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَ الشَّمٰائِلِ سُجَّداً لِلّٰهِ وَ هُمْ دٰاخِرُونَ.