شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٣١ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
كنند،ولى مىدانيم قرآن كتاب يك قرن و يك عصر نيست،بلكه راهنما و راهگشاى انسانها در تمامى قرون و اعصار است.
به همين دليل آنچنان محتواى عميقى دارد كه براى هر گروه و هر عصر،قابل استفاده است،روى اين حساب ما معتقديم،هيچ مانعى ندارد كه آيۀ مورد بحث داراى هر سه تفسير باشد كه هركدام در جاى خود،صحيح و كامل است و بارها گفتهايم استعمال لفظ در بيش از يك معنى نه تنها ايراد ندارد بلكه گاهى دليل كمال فصاحت است و اين كه در روايات مىخوانيم:
«قرآن داراى بطون مختلفى است»نيز ممكن است اشاره به همين معنى باشد.(ج ٣٩٤/١٣ تا ٣٩٦.)
رتل
ترتيل:(فرقان٣٢/.)[*]
از مادّۀ«رتل»(بر وزن قمر)به معنى«منظم و مرتب بودن»است،لذا كسى كه دندانهايش خوب و منظم و مرتب باشد،عرب به او«رتل الاسنان»[**]مىگويد.روى اين جهت،«ترتيل»به معنى پىدرپى آوردن سخنان يا آيات روى نظام و حساب گفته شده.
در حديثى از امير مؤمنان على(ع)مىخوانيم:
ترتيل يعنى آيه يا آيات را به طور روشن بيان كنى نه مانند اشعار،سريع و پشت سر هم بخوانى و نه مانند دانههاى شن آن را پراكنده سازى،لكن چنان بخوانى كه دلهاى سنگين را با آن بكوبى و بيدار كنى،هرگز هدف شما اين نباشد كه حتما به آخر سوره برسيد(مهم آن است كه محتواى آيات را درك كنيد)[١].
در حديث ديگرى از امام صادق(ع)مىخوانيم:
«وقتى از كنار آيهاى مىگذرى كه در آن نامى از بهشت است توقف كن و از خدا بهشت را بطلب(و خود را براى آن بساز)و هنگامى كه از آيهاى مىگذرى كه در آن نام دوزخ است از آن به خدا پناه بر(و خويشتن را از آن دور دار)»[٢].
*)...وَ رَتَّلْنٰاهُ تَرْتِيلاً.«...و قرآن را تدريجا بر تو خوانديم»فرقان٣٢/.
**) رتل و رتل(به كسر و فتح تاء)هر دو ضبط شده است.«لسان العرب،جلد ١١،صفحه ٢٦٥.»
١) مجمع البيان،ج ٣٧٨/١٠.اين حديث در اصول كافى(باب ترتيل القرآن...)و كتب ديگر آمده است.
٢) مأخذ پيشين.