شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١١٨ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
مأموريت الهى است و نه غير آن؛به هر حال همۀ اين تفسيرها ممكن است صحيح باشد و منافاتى با هم ندارد و مخالف ظواهر آيات نمىباشد.(ج ١٢٢/١٩.)
ر ب ب
ربّ:(حمد٢/.)[*]
در اصل به معنى«مالك و صاحب چيزى»است كه به تربيت و اصلاح آن مىپردازد و كلمۀ«ربيبة»كه به دختر همسر انسان گفته مىشود از همينجا گرفته شده است،زيرا او هرچند از شوهر ديگرى است،ولى زير نظر پدر خواندهاش پرورش مىيابد.
بايد توجه داشت كه«ربّ»به«مالك مصلح»گفته مىشود،بنابراين به هركس كه مالك چيزى باشد گفته نمىشود.
اين كلمه به طور مطلق تنها به خدا گفته مىشود و اگر به غير خدا اطلاق شود حتما به صورت اضافه است مثلا مىگوييم:«ربّ الدار»( صاحبخانه)،«ربّ السفينة»(صاحب كشتى).
تفسير مجمع البيان معنى ديگرى نيز برآن افزوده است و آن شخص بزرگى است كه فرمان او مطاع مىباشد،اما بعيد نيست كه هر دو معنى به يك اصل بازگردد[١].
با اين حال«ربّ»به معنى وسيع كلمه به غير از خدا نيز اطلاق شده است.[**]
بايد توجه داشت كه«ربّ»از مادّۀ«ربب»است نه از مادّۀ«ربو»و به اصطلاح مضاعف است نه ناقص،ولى در معنى اصلى«ربّ»مفهوم پرورش و تربيت افتاده است و لذا در فارسى معمولاً آن را به عنوان پروردگار ترجمه مىكنند.[***](ج ٣٠/١،ج ٢٩٧/١٤.)
ارباب:(يوسف٣٩/.)[****]
جمع«ربّ»به معنى«مالك و پرورشدهنده و آقا»آيۀ مورد بحث دربارۀ درس توحيدى است كه يوسف به همزندانيهاى خود مىدهد و مىگويد:
*)اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ.«ستايش مخصوص خداوندى است كه پروردگار جهانيان است»حمد٢/.
١) قاموس اللغة،مفردات راغب و تفسير مجمع البيان.
**) دراينباره رجوع فرماييد به جلد ٩،صفحه ٣٦٨ تفسير نمونه،ذيل آيات سورۀ يوسف.
***) پيرامون واژۀ«ربّ»در جلدهاى ١٤١/١٩ و ٢٩٠/٢١ تفسير نمونه گفتگو شده است.
****)يٰا صٰاحِبَيِ السِّجْنِ أَ أَرْبٰابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللّٰهُ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ.يوسف٣٩/.