اين مسئله غمگين شد،آن‌چنان كه بعد از آن كمتر مى‌خنديد(اين ميمونها را به بنى اميه تفسير كرده‌اند كه يكى بعد از ديگرى بر جاى پيامبر(ص)نشستند در حالى كه از يكديگر تقليد مى‌كردند و افرادى فاقد شخصيت بودند و حكومت اسلامى و خلافت رسول اللّه را به فساد كشيدند).

اين روايت را«فخر رازى»در تفسير كبير و«قرطبى»مفسر معروف اهل تسنن در تفسير الجامع،و«طبرسى»در مجمع البيان و جمعى ديگر نقل كرده‌اند و مرحوم فيض كاشانى در تفسير صافى مى‌گويد:اين روايت از روايات معروف در ميان عامه و خاصه است.

البته اين سه تفسير منافاتى با هم ندارند،ممكن است هر سه در معنى آيه جمع باشد،ولى همان گونه كه گفتيم تفسير دوم با مكى بودن سوره سازگار نيست.(ج ١٧١/١٢-١٧٢.)

رُؤياى ابراهيم(ع):(صافات١٠٢/.)[*]

چگونه خواب ابراهيم توانست حجّت باشد؟

در مورد«خواب»و«خواب ديدن»سخن بسيار است كه ما شرح مختصرى از آن را در ذيل آيۀ ٥ سورۀ يوسف آورديم،آنچه در اين جا لازم است به آن توجه شود اين است كه چگونه ابراهيم خواب را حجت دانست و آن را معيار عمل خود قرار داد؟در پاسخ اين سؤال گاه گفته مى‌شود كه خوابهاى انبياء هرگز خواب شيطانى،يا مولود فعاليت قوه واهمه نيست،بلكه گوشه‌اى از برنامۀ نبوت و وحى آنهاست.

و به تعبير ديگر ارتباط انبياء با مصدر وحى گاهى به صورت القاى به قلب است و گاه از طريق ديدن فرشتۀ وحى،و گاه از راه شنيدن امواج صوتى كه به فرمان خدا ايجاد شده،و گاه از طريق خواب است.

و به اين ترتيب در خوابهاى آنها هيچ‌گونه خطا و اشتباهى رخ نمى‌دهد و آنچه در خواب مى‌بينند درست همان چيزى است كه در بيدارى مى‌بينند.

و گاه گفته مى‌شود كه ابراهيم(ع)در حال بيدارى از طريق وحى آگاهى يافت كه بايد به خوابى كه درزمينۀ ذبح مى‌بيند عمل كند،و گاه گفته مى‌شود قرائن مختلفى كه در اين خواب بود، و از جمله اين كه در سه شب متوالى عينا تكرار شد،براى او علم و يقين ايجاد كرد كه اين

*)...قٰالَ يٰا بُنَيَّ إِنِّي أَرىٰ فِي الْمَنٰامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ...«...(ابراهيم)گفت:فرزندم من در خواب ديدم كه بايد تو را ذبحكنم!...»صافات١٠٢/.