ميرزا محمّد على مشهور به رضا قلى خان شيرازى و متخلّص و معروف به «هماى شيرازى» از شاعران قرن سيزدهم هجرى است. وى در شيراز متولّد شد و نزد استادان فن و هنر و ادبيّات به تحصيل پرداخت، و به محضر اديبان از جمله وصال شيرازى راه يافت. سپس به سلسله‌ى تصوف پيوسته و در اصفهان رحل اقامت افكند و به تدريس فلسفه و عرفان و فنون ادب پرداخت.

هماى شيرازى از معاصران و معاشران رضا قلى خان هدايت صاحب كتاب «مجمع الفصحا» بود. وى در آخر عمر به خلوت و تهجّد گراييد و به سال ١٢٩٠ هجرى زندگى را بدرود گفت. ديوانش در دو مجلد چاپ شده است.١

-*-

تركيب‌بند:
ماه محرم آمد و گشتند سوگوار ***** از زير فرش تا زبر عرش كردگار
چه حور، چه فرشته و چه آدم، چه اهرمن ***** چه مه، چه آفتاب و چه گردون، چه روزگار
بر هر كه بنگرى به گريبان نهاده سر ***** بر هر چه بگذرى به مصيبت نشسته زار
از ذرّه تا به مهر همه گشته نوحه‌گر ***** از خاك تا سپهر همه گشته سوگوار
هر قمريى به مرثيه خوانى به بوستان ***** هر بلبلى به نوحه‌سرايى به شاخسار
نزديك شد كه شعله‌ى آه جهانيان ***** در نيلگون خيام فلك افكند شرار
ماه محرّم است كه در دهر شد عيان ***** يا صبح محشر است كه گرديده آشكار
روز قيامت ار نبود از چه خلق را ***** بينم كبود جامه و گريان و بيقرار؟
جانم گداخت از غم جانسوز اهل بيت ***** آبى بر آتشم بزن اى چشم اشكبار
اين آتش نهفته كه اندر دل من است ***** ترسم جهان بسوزد اگر گردد آشكار
از گريه‌ى من است بگريد اگر سحاب ا ***** ز ناله‌ى من است بنالد اگر هزار
چون نيست هيچ كس كه بود غمگسار دل ا ***** ندوه دل بس است مرا يار و غمگسار
زين پس من و دو ديده‌ى خونبار خويشتن
و ان ناله‌هاى نيمه‌شب زار خويشتن
چشمى كه در عزاى حسين اشكبار نيست ***** ايمن ز هول محشر و روز شمار نيست
دور از لقاى رحمت پروردگار هست ***** هر ديده‌اى كه در غم او اشكبار نيست
كار من است گريه‌ى جانسوز هر سحر ***** بهتر ز گريه‌ى سحرى هيچ كار نيست
وقتى به دست آرم اگر آب خوشگوار ***** چون ياد او كنم دگرم خوشگوار نيست
در حيرتم كه از چه ز مقراض٢ آه من ***** از هم گسسته رشته‌ى ليل و نهار نيست

[١] ديوان هماى شيرازى مقدمه با تلخيص. فرهنگ شاعران زبان پارسى.

[٢] مقراض: قيچى.