محمود خان ملك الشعراء فرزند محمد حسين خان عندليب و نواده‌ى فتحعلى خان صباى كاشانى از شاعران قصيده‌سراى قرن سيزدهم هجرى، در سال ١٢٢٨ ه‌. ق. در تهران تولد يافت. نياكان او كه از طايفه دنبلى آذربايجان بودند، در دوران سلطنت زنديان از آن ديار مهاجرت كرده و در عراق متوطّن گرديدند. فتحعلى خان، جدّ محمود خان كه يكى از گويندگان بنام زمان فتحعلى شاه و سمت ملك الشعرايى داشت، در كاشان متولد شد و در جوانى از مجلس درس صباحى بيدگلى شاعر مشهور بهره يافت و راه و روش سخنورى را فرا گرفت. پس از درگذشت صبا پسر بزرگش متخلّص به عندليب كه شاعرى شيرين سخن بود با همان سمت ملك الشعرايى جاى پدر را گرفت و تا اوايل سلطنت ناصر الدّين شاه مورد اكرام و احترام بود.

پس از مرگ عندليب، محمود خان به جاى پدر مستقر گرديد.

محمود خان در دستگاه ناصر الدّين شاه صاحب عنوان گرديد و چون داراى طبعى لطيف و ذوقى سرشار بود در شعر و شاعرى شهرتى به سزا يافت و در فنون ديگر از قبيل حسن خطّ و نقّاشى و منبّت كارى و مجسمه‌سازى، هنرنمايى بسيار كرد. در قصيده پيرو سبك فرخى و منوچهرى و عنصرى بود. ديوان محمود خان نزديك به ٢٦٠٠ بيت مى‌باشد كه گويا شاعر خود آن ابيات را برگزيده و بقيه را نابود كرده است. محمود خان در سال ١٣١١ هجرى، دو سال قبل از قتل ناصر الدّين شاه بدرود حيات گفت. وى تركيب‌بندى در رثاء شهيد كربلا دارد.

-*-

تركيب‌بند:

١
باز از افق هلال محرّم شد آشكار ***** وز غم نشست بر دل پير و جوان غبار
باز آتشى ز روى زمين گشت شعله‌ور ***** كافتاد از آن به خرمن هفت آسمان شرار
برخاست از زمين و زمان شور رستخيز ***** وز هر طرف علامت محشر شد آشكار
گفتى رسيده وقت كه زير و زبر شود ***** يكسر بناى محكم اين نيلگون حصار
چون كشتى شكسته به درياى موج زن ***** روى زمين ز غلغله شد باز بى‌قرار
كردند خاكيان همه از آهِ آتشين ***** تيرى كه كرد از جگر نه فلك گذار
از حربگاه، اسب شهنشاه دين مگر ***** برگشت سوى خيمه دگر باره بى‌سوار
پيرايه بخش چهره‌ى صبر و رضا حسين
سرمايه‌ى شفاعت روز جزا حسين

٢
روزى كه دست خويش قضا بر قلم نهاد ***** بر آل مصطفى به شهادت رقم نهاد
بر عترت رسول پس از رحلت رسول ***** كرد آنچه كرد، آن كه بناى ستم نهاد
بنياد بارگاه سليمان به باد داد ***** ديو پليد، پاى چو بر تخت جم نهاد