دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٨٣١ - تأثير تبريزى
تأثير تبريزى
ميرزا محسن تأثير تبريزى، متخلص به «تأثير» از سخنوران شيعى ايران و از تبريزىهاى متولد شده در اصفهان است كه به سال ١٠٦٠ ه ق. متولد شده است. خاندان او تبريزى الاصل بودند. اجداد وى را شاه عباس صفوى (م ١٠٣٨ ق) از تبريز كوچانيد و در اصفهان مسكن داد. و ميرزا محسن در اين شهر به دنيا آمد، وى با شاه سليمان صفوى (م ١٠٧٨ ق) و شاه سلطان حسين (م ١١٤٠) معاصر بود مدتى نيز حكومت يزد را در به عهده داشت.
وى از طرف حكومت صفويه شغلهاى ديوانى داشته است و به سال ١١٢٠ هجرى از خدمت ديوانى كناره گرفت و با عزّت و احترام در خانهى خود معتكف گشت.
تأثير به سال ١١٢٩ ه ق. در اصفهان درگذشت و همانجا دفن شد.
ديوان او شامل قصايد، قطعات، غزليات، تركيب بندها، مثنوىها و رباعىها مىباشد كه در حدود ١٦٤٣٥ بيت شمردهاند.١
مثنوىهاى او عبارتند از: «منهاج المعراج»، «ميمنت در حسن آداب و كسب اخلاق»، «دعوة العاشقين»، «گلزار سعادت» و...
تذكره نويسان او را به داشتن «آداب حميده و اخلاق پسنديده» ستودهاند و «سخنورى بزرگ منش و نيكو نهاد» دانستهاند. وى در علم سياق از سرآمدان عهد خويش و در ادارهى كارهاى ديوانى مهارتى فراوان داشت. وى با حزين لاهيجى معاصر و با او معاشر بوده است.٢
-*-
جز غم نبود مائدهى خوان
كربلا ***** جز
خون نبود نعمت الوان كربلا
افلاكيان هنوز به سر خاك
مىكنند
***** زان گردها كه خاست ز ميدان كربلا
پاى فرات آبلهدار از
حباب شد
***** در جستجوى سوخته جانان كربلا
شد شمعوار ريشه كن از
سوز تشنگى ***** نخلى
كه سر كشيد ز بستان كربلا
در قيد رشته همچو اسيران
فتاده است ***** عقد
گهر به ياد يتيمان كربلا
دارد پيام از دل صد چاك
مصطفى
***** هرگل كه سر زند ز گلستان كربلا
از غم دگر نكرد كه چرخ
پير راست
***** زان دم كه ديد داغ جوانان كربلا
زان دم كه ديد تشنه لب
آن نامور بماند ***** آب گهر گره به گلوى گهر بماند
[١] آتشكده آذر؛ ص ١٧٤. لغت نامه دهخدا.
[٢] دانشمندان آذربايجان؛ ص ٧٧-٨١ با تلخيص.