ميرزا ابو القاسم محمّد نصير متخلّص به طرب كوچكترين فرزند شاعر نامى محمد رضا قلى خان هماى شيرازى كه در سال ١٢٧٦ ه‌. ق در اصفهان متولد شد. خانواده او اهل شيراز بودند ولى پدرش در اصفهان مسكن گزيد و طرب در آنجا متولد شد و در همان شهر نشو و نما يافت. دو برادر ديگر طرب يعنى ميرزا محمّد حسين عنقا و محى الدّين محمد سُها نيز شاعر و اهل ادب بودند. طرب پس از مرگ پدر تحت سرپرستى و تربيت عنقا قرار گرفت و علوم مختلف را نزد ميرزا عبد الغفار پا قلعه‌اى، آخوند ملاّ محمّد كاشانى، جهانگير خان قشقايى و ميرزا ابو الحسن جلوه و هنر خطّاطى را در محضر ميرزا عبد الرحيم افسر فرا گرفت. طرب با وجود اينكه مورد توجه ناصر الدّين شاه قاجار بود زندگى درويشانه را ترجيح مى‌داد و از پذيرفتن صلات آنها امتناع مى‌كرد. ناصر الدّين شاه به او لقب «عقاب» و «تاج الشّعرا» داد ولى او در هيچ شعرى آنها را به كار نبرد. از سال ١٢٨٥ ه‌. ق.

مدتى ملك الشعراى دربار ناصر الدّين شاه بود، امّا بالاخره از آن كناره گرفت و به اصفهان برگشت. او يكى از علما و فضلاى كم نظير عهد خود بود. وى شاعرى دانشمند و هنرمندى با ذوق بود كه در خوشنويسى، نقاشى و هنرهاى زيبا هنر آفرينى مى‌كرد.

طرب به سال ١٣٣٠ ه‌. ق. در اصفهان درگذشت و در همان شهر در بقعه‌ى امامزاده احمد دفن شد.

وى در سرودن انواع شعر توانا بود، و به خصوص در قصيده و غزل شهرت داشته است. ديوانش نيز به چاپ رسيده است١.

-*-

١
اى دل به ناله كوش كه ماه محرّم است ***** آفاق باژگونه و ايّام در هم است
شد خواب و خور حرام به سكان روزگار ***** گويا دوباره نوبت ماه محرّم است
تنها نه فرشيان به عزايش عَلَم زدند ***** از اين الم عَلَم به سر عرش اعظم است
از ديو سيرت آدميان بس جفا كه ديد ***** آن خسروى كه فخر بنى نوع آدم است
آوخ كه خوار شد به سر رهگذار شام ***** شاهنشهى كه بو البشر از وى مكرّم است
از بدترين عالميان بس ستم كشيد ***** شاهى كه بهترينِ همه اهل عالم است
ذرّات «كُنْ فَكان» همه در غم نشسته‌اند ***** تنها مرا نه دل ز عزايش پر از غم است
تنها نه خاكيان كه ز غم در عزاى او ***** در طاق عرش روح الامين جفت ماتم است
شد ختم تشنگى به على اكبر حسين ***** در لعل لب گرفته از آن روى خاتم است
انگشت داد همره انگشترى به خصم ***** شاهى كه نقش نامش بر خاتم جم است
عيسى صفت چه‌ها ز يهودان كوفه ديد ***** آن عيسى كه حضرت زهراش مريم است
آن سر كه بود دوش نبى متكاى او
خاكستر تنور شد اى واى جاى او

[١] ديوان طرب شيرازى؛ مقدمه با تلخيص.