(١٩ دى ١٢٧٨ ش) در اصفهان به دنيا آمد. تحصيل را از كودكى نزد پدر و مادر خود آغاز كرد و بعد در مدارس «حقايق» و «قدسيه» ادامه داد. صرف و نحو و رياضيّات را در آن مدارس خواند و از سال ١٣٢٨ تا ١٣٤٨ ه‌. ق. در مدرسه‌ى علميه‌ى «نيم آورد»، در حجره‌اى كه به او داده بودند با جديّت به كسب علم پرداخت. وى در آن مدت از محضر استادان بزرگى چون آية اللّه سيّد محمد باقر درچه‌اى، آقا شيخ على يزدى، حاج سيّد محمد كاظم كروندى اصفهانى و آقا شيخ محمد خراسانى معروف به حكيم و نيز آية اللّه العظمى حاج آقا رحيم ارباب اصفهانى بهره برد و در ادبيات، حكمت، فلسفه، فقه و هيأت تبحّر و استادى يافت و به تدريس ادبيات عرب در آن حوزه پرداخت.

استاد همايى در سال ١٣٤٨ ه‌. ق. (١٣٠٧ ه‌. ش.) به تهران منتقل شد و رسما در خدمت وزارت معارف به تدريس در مدارس متوسطه پرداخت. بعد از آن در دانشگاههاى حقوق و ادبيات دانشگاه تهران تدريس را آغاز كرد و تا ١٣٤٥ كه به درخواست خود از خدمت رسمى بازنشسته شد، در آن سمت دانشجويان بسيارى را از دانش خود بهره‌مند ساخت. پس از آن مرتبه استادى ممتاز به او داده شد و نيز چند دوره به تدريس تاريخ علوم و معارف اسلامى در دوره‌ى فوق ليسانس اشتغال داشت. او در سراسر زندگيش به كارى جز تدريس و تأليف و طبع كتب نپرداخت.

آثار استاد همايى بسيار است. برخى از آثار وى عبارتند از: «تاريخ ادبيات ايران» (دو جلد)، «نصيحة الملوك» (تصحيح)، «مصباح الهداية» (تصحيح)، «التفهيم ابو ريحان بيرونى» (تصحيح)، «دستور زبان فارسى»، «صناعات ادبى غزالى نامه»، «خيامى نامه»، «مولوى نامه» و... ديوان اشعارش تحت عنوان «ديوان سنا» به طبع رسيده است. استاد از چهار سالگى به منتخب «حديقه‌ى سنايى» كه ١٠٠١ بيت بود علاقه‌ى شديد داشت و آن را حفظ كرد و تحت تأثير همين مطلب تخلص «سنا» اختيار كرد و نيز گاهى با كلمه‌ى «همايى» تخلّص مى‌كرد. استاد علاقه خاصى به ديوان اشعارش داشت. ديوان توسط استاد و به خط خود او جمع‌آورى و تدوين شده از لحاظ ادبى ارزش بسيار دارد، چون اشعار آن را كسى سروده كه سالها صناعات ادبى و علم بلاغت تدريس مى‌كرد، و بر اكثر كتب نقد شعر حاشيه نوشته و در اين زمينه خود نيز تأليفات و عقايد بكر و تازه دارد. گذشته از جنبه‌ى ادبى و اخلاقى اشعار، ديوان استاد حاوى نكات تاريخى فراوان است به طورى كه جمع آنها آمارگونه‌اى از حوادث مهم و مختصر شرح حال رجال مشهور علمى و ادبى معاصر مملكت، شامل تاريخ و محل تولد و وفات، مناصب و مشاغل، آثار و احيانا خصوصيات بارز اخلاقى ايشان به دست مى‌دهد.

استاد طى خدمات دوره‌ى دانشگاهى دو سفر كوتاه به خارج رفته است: يكى براى تأسيس كرسى ادبيات فارسى در بيروت و ديگرى براى تأسيس كرسى ادبيات فارسى دانشگاه لاهور در پاكستان.

استاد همايى در ٢٨ تير ماه سال ١٣٥٩ ه‌. ق. در اثر بيمارى برونشيت مزمن در تهران درگذشت. پيكرش به اصفهان منتقل شد و در تكيه لسان الغيب به خاك سپرده شد.١

-*-

[١] ديوان سنا؛ مقدمه با تلخيص.