ابو تراب جلى، در سال ١٢٩٨ ه‌. ش. در شهر دزفول ديده به جهان هستى گشود. پدرش ميرزا حسين، متخلص به «حقير»، صاحب كتاب «مخزن الدّرر و تحفة الابرار» بود. جلى تحصيلات مقدماتى را در زادگاه خود به پايان برد. وى در سال ١٣٠٠ شمسى براى تحصيل به بين النّهرين رفت و مدت دو سال در آنجا زيست و ضمن تحصيل به امور فرهنگى و ادبى و تدريس اشتغال داشت. وى در سال ١٣٠٢ به ايران بازگشت و در سال ١٣٢٠ شمسى بر اثر مقالات و اشعار تند و مهيّج مدتى مورد تعقيب قرار گرفت و چندى نيز زندانى گرديد و پس از آزاد شدن از زندان با مطبوعات همكارى خود را آغاز كرد، و هنر خود را در خدمت مردم قرار داد و از اين رهگذر شهرت و محبوبيتى به سزا يافت.

او بيشتر آثار خود را با امضاهاى مستعار در جرايد و مجلاّت منتشر مى‌كرد و نيز جزوه‌هاى چندى از قبيل طوفان، اسرار شيطان، ترانه و عشق و عفت به چاپ رسانيد كتاب «ابراهيم» كه از شاهكارهاى نظم فارسى معاصر به شمار مى‌رود، از آثار اوست.

جلى از شعراى بزرگ و تواناى معاصر ايران است كه نه تنها در اشعار فكاهى و انتقادى از قدرت و مهارت خاصّى برخوردار است، بلكه در سرودن غزل نيز استاد است. علاوه بر اين در طنزنويسى چيره‌دست است١.

-*-
عاشق چو رو به كعبه‌ى عشق و وفا كند ***** احرام خود ز كسوت صبر و رضا كند
در پيش راه باديه گيرد غريب‌وار ***** ترك عشيره و بلد و اقربا كند
بى‌اعتنا به زحمت و رنج مسافرت ***** در هر قدم تحمّل خار جفا كند
آنجا كه موقف عرفات محبّت است ***** در پيشگاه دوست سر و جان فدا كند
از صدق چون نهاد قدم در مناى عشق ***** نقدينه‌ى حيات خود از كف رها كند
در مشعر الحرام وفا چون گشود بار ***** از آه خويش مشعل سوزان به پا كند
برگرد خيمه‌گاه بگردد پى وداع ***** با چشم اشكبار طواف النسا كند
از مروه‌ى خيام شتابان به قتلگاه ***** رو آورد به هروله قصد صفا كند
پس در كنار زمزم اخلاص تشنه‌لب ***** بنشيند و به زمزمه ياد خدا كند
آن گاه دست و روى شويد به خون خويش ***** برخيزد و نماز شهادت به پا كند
بى‌اختيار خون چكد از ديده‌ى «جلى» ***** هرگه كه ياد واقعه‌ى كربلا كند

[١] سخنوران نامى معاصر ايران؛ ج ٢، ص ٩٩٨.