لطفعلى بيگ آذر آرد، از شاعران غزل سراى شيعى ايران به سال ٩٢٢ ه‌ ق در شيراز متولد شد. وى شاعرى متين، سخن‌پرداز، خوش ذوق و رندى بى‌بند و بار بود. او در اوايل زندگى، عياش و اهل طرب بود. در شيراز شغل چاقوسازى داشته است كه در آن هنگام به «سكاكى» تخلّص داشت. ولى بعدها تخلّص خود را به فغانى تبديل نموده است ولى در ديوان او كه اكنون در دسترس ماست شعرى با تخلص «سكّاكى» وجود ندارد. بابا فغانى حوالى سى سالگى از شيراز بيرون رفت. مدتى در هرات زندگى كرده و با شاعران آن ديار از جمله باجلى آشنا شد. چون صيت شعر دوستى و شاعرپرورى سلطان يعقوب از تبريز بلند شد فغانى بدانجا رفت و سالها در آن خطّه ماند و خوش بود و چون به واسطه‌ى مرگ آن پادشاه آن رشته‌ى ذوق و معرفت پاشيده شد به شيراز برگشت و پس از چندى به خراسان رفت و توبه نمود، و اين حالات از آثار وى هويداست. او در مدح حضرت امام هشتم على بن موسى (ع) قصايدى سروده است. فغانى با ذوق و حالت بسيار و زبان ساده و مضمون جويى و نازكى افكار خود سبكى خاص در غزل پديد آورد كه در قرن‌هاى ١١ و ١٢ هجرى پيروان بسيار داشت. او به سبك هندى نيز، غزلياتى جذاب و شيوا سروده و ديوان اشعارش توسط انتشارات اقبال به چاپ رسيده است.

ديوانش شامل ٥٨٢ غزل و غيره مى‌باشد و در حدود ٤٠٠٠ بيت دارد.

تمام منقبت‌هايى كه بابا فغانى براى ائمه‌ى اطهار (ع) سروده استوار و باصلابت است وى شاعرى عاشق پيشه و دل‌سوخته بود. ناله‌هاى سوزناك او در اشعار و شيفتگى و شيوائيش نسبت به آل على (ع) و مظلوميت آنان در تعبير تخلص او به فغانى بى تأثير نبوده است.

بابا فغانى بعدها در ابيورد سكونت گرفت و در سال ٩٢٥ ه‌ ق بدرود حيات گفت١.

-*-
روز قيامت است صباح عشور تو ا ***** ى تا صباح روز قيامت ظهور تو
اى روشنايى شجر وادى نجف ***** هر ريگ كربلا شده طورى ز نور تو
آن را كه گِل به خمر سرشتند، كى رسيد ***** فيض از زلال جرعه‌ى جام طهور تو؟

***
بيگانه از خدا و رسول است تا ابد ***** برگشته اخترى كه نشد آشناى تو
چندين هزار جامه‌ى اطلس قبا شود ***** فردا كه آورند به محشر عباى تو
بربسته رخت، كعبه و مانده قدم به راه ***** بهر زيارت حرم كربلاى تو٢

***
هر گل كه بردميد ز هامون كربلا ***** دارد نشان تازه‌ى مدفون كربلا
پروانه‌ى نجات شهيذان محشر است ***** مهر طلا ببين شده گلگون كربلا

[١] ديوان بابا فغانى شيرازى؛ مقدمه با تلخيص. آتشكده‌ى آذر چاپ بمبئى، ص ٢٩١.

[٢] سيرى در مرثيه‌ى عاشورايى؛ ص ١٩٤.