ابو العطا كمال الدّين محمود بن على بن محمود كرمانى متخلّص به «خواجو» از مشاهير شاعران شيعه و از عارفان قرن هفتم هجرى است. وى در پانزدهم شوّال سال ٦٨٩ ه‌ ق. در شهر كرمان متولد شد. روزگار خردى و جوانى را به كسب علوم زمان و در يافتن رموز شعر و ادب در كرمان و فارس سپرى كرد و پس از آن عمر خويش را در كسب انواع علوم و اشتغال به شاعرى به سر برده است. نكته‌ى مهمى كه بايد در احوال و آثار خواجو مورد توجه قرار داد اين است كه وى از معدود شاعران پارسى‌گو است كه پيش از قرن دهم و روى كار آمدن صفويان با اعتقاد راسخ به تشيّع، چهارده معصوم (ع) را ستوده است. وى در حدود سى سالگى به مسافرت‌هاى خود پرداخت و به مصر، آذربايجان، بغداد، اصفهان، شيراز، خراسان و حجاز سفرها كرد. در ضمن اين سفرها به ملاقات علاء الدين سمنانى كه از بزرگان صفويه بود نايل آمد و حلقه‌ى ارادت او را در گوش كرد. وى در اثناى مسافرتهاى خود با عده‌اى از مشايخ و سلاطين و وزراء و همينطور طوايف گوناگون ملاقات نمود.

خواجو بعد از سفر حج مدتى در تبريز و سپس شيراز به سر برد و در پايان عمر چندى با شاعر بزرگ حافظ شيرازى معاشرت داشت و بالاخره در سال ٧٥٣ هجرى درگذشت و او را در تل تنگ اللّه اكبر شيراز در محل اعتكاف و عبادت خويش به خاك سپردند.

خواجو زبان عربى را خوب مى‌دانست و اشعارى كه بدين زبان سروده شيوا و دلنشين مى‌باشد. هم چنين اكثر علوم به ويژه علوم نجوم را به حد استادى مى‌دانسته و از اين رو اصطلاحات فلكى را در قصايد خود استادانه به كار برده است. اگر چه در اكثر علوم دست داشت اما رغبت بيشترى به شاعرى داشته است.

آثار خواجو عبارتست از: «ديوان» شامل قصيده‌ها، غزلها، رباعى‌ها و قطعه‌ها. «صنايع الكمال» مشتمل بر قصايد و قطعات و تركيبات و ترجيعات و غزل‌ها كه اين ديوان در حدود ١٠٧٣٦ بيت مى‌باشد. «بدايع الجمال» مشتمل بر قصايد و تركيبات و غزليات و رباعيات كه دفتر غزليات آن «شوقيات» ناميده مى‌شود و ٤٣٤٠ بيت دارد.

خواجو در غزل‌هاى خود شيوه‌ى سعدى را اساس قرار داده و آنگاه آن را با افكار عرفانى در آميخته است. اين روش را حافظ دنبال نمود و كامل ساخت.

خواجو گذشته از ديوان اشعار، مثنوى‌هايى به سبك نظامى دارد، و خمسه‌اى به وجود آورده كه اسامى آنان به قرار زير است: « هماى و همايون» كه داستانى است عاشقانه و در بحر تقارب مى‌باشد. وى آن را در سال ٧٣٢ هجرى در بغداد سروده است. وى در اين مثنوى گذشته از نظامى از سبك شاهنامه نيز تأثير پذيرفته است. اين مثنوى شامل ٤٤٠٧ بيت مى‌باشد.

«گل و نوروز» كه مثنوى عاشقانه‌اى بر وزن خسرو و شيرين نظامى است كه در سال ٧٤٢ انجام يافته و ٢٥٠٠ بيت دارد «روضة الانوار» كه خواجو به استقبال مخزن الاسرار نظامى رفته و اثرى است با محتوا و معانى و به سال ٧٤٣ انجام يافته و ٢٢٢٤ بيت دارد. «كمال نامه» كه مثنوى عارفانه‌اى به وزن هفت پيكر نظامى است و تاريخ نظم آن ٧٤٤ هجرى مى‌باشد و ١٨٤٩ بيت دارد.

«گوهرنامه» به وزن خسرو و شيرين و در اخلاق و تصوّف است و شامل ١٠٣٢ بيت مى‌باشد.

خواجو رسالاتى نيز به نثر دارد كه عبارتند از: «رسالة الباريه»، «رسالة سبع المثانى» و «رساله مناظره‌ى شمس و سحاب». سبك سخن خواجو عراقى است و در سرودن غزل از سعدى تأثير پذيرفته است. اگر چه خود نيز سبك خاصى دارد كه بسيارى از