دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٧١٦ - تطور و تحول در شعر فارسى
عبد الرحمن جامى.
٤- سبك اصفهانى:
ويژگيها: تمايل شديد به سادگى لفظ و شيوايى زبان، جايگاه خاص صور خيال در شعر شاعران، چيرگى معنى بر لفظ، اشتمال اشعار بر بسيارى از حكم و امثال، شيوع فن استعاره و تشبيه، استفاده از غزل براى بيان موعظه، عرفان، اخلاق، مسائل انتقادى و...، نزديكى شعر به زبان محاوره.
موضوعات شعر شامل حماسهى تاريخى، دينى، مرثيه، منقبت، غزلسرايى، مديحهسرايى، منظومههاى حكمى، عرفانى، هجو، هزل، معما و ماده تاريخ مىشود.
بزرگترين شاعران اين دوره: محتشم كاشانى، بابا فغانى شيرازى، وحشى بافقى، صائب تبريزى، هاتف اصفهانى، نظيرى نيشابورى، طالب آملى و كليم كاشانى.
٥- دوره بازگشت ادبى (عصر تقليد):
از نيمه دوم قرن دوازدهم هجرى نهضتى جديد در شعر به وجود آمد و شعرايى تصميم گرفتند به شيوه شعر قدما باز گردند كه در كار خود موفق شدند و نتيجه منطقى كار آنها در قرن سيزدهم آشكار شد به طورى كه در عصر قاجار صدها تن از شاعران قصيده سرا و غزلپرداز ظهور كردند.
بزرگترين شاعران اين دوره: نشاط اصفهانى، فتحعلى خان صبا، وصال شيرازى، قاآنى، فروغى بسطامى، سروش اصفهانى، محمود خان ملك الشعرا، يغماى جندقى، رضا قلى خان هدايت.
٦- دوره تجدد يا ادبيات عصر مشروطه:
اين دوره در حقيقت ادامه همان عصر بازگشت ادبى است با اين تفاوت كه روى اصل عوامل سياسى و اجتماعى و جريانات تاريخى تحولى در شيوهى شعرا ايجاد شد كه آن را تا حدى از سبك دورهى بازگشت مجزا مىكند.
ويژگيها: شاعر توجهى به دربار ندارد و براى مردم شعر مىگويد وى روشنگرى اجتماعى دارد و سعى مىكند مردم را با حقوق سياسى و اجتماعى خويش آشنا سازد. فرهنگ غرب در شعر شاعران اين دوره تأثيرى آشكار دارد، شاعران هم مجد و عظمت ديرينه ايران را ياد مىكنند و هم فراموش نمىكنند كه مسلمانند، رعايت اصول اخلاقى و موازين دينى هر چند گاهى بعضى از شاعران عفت قلم را فراموش مىكنند، تأثيرپذيرى شعر شاعران از فرهنگ اسلامى، اشعار ساده و روان است و شاعر از سبكهاى گوناگون پيروى مىكند و داراى اشعار انتقادى مىباشد.
بزرگترين شاعران اين دوره: نسيم شمال، ملك الشعراى بهار، ابو القاسم عارف، فرخى يزدى، پروين اعتصامى، ايرج ميرزا.
٧- سبك شعر نو:
ويژگيها: عدم رعايت قافيه و عدم تساوى اجبارى طول مصرعها، اصول كاربرد استعاره و كنايه و مجاز، احساس مسئوليت اجتماعى كه شاعر را وادار به روشنگرى مىنمايد، سادگى و روانى لفظ، مخاطب اصلى شاعر مردم هستند گرچه سخنش قابل فهم همگان نيست.
بزرگترين شاعران اين دوره: نيما يوشيج، مهدى اخوان ثالث و سهراب سپهرى.
٨- سبك شعر در انقلاب اسلامى:
ويژگيها: استفاده از تمامى قوالب شعرى ادوار گذشته (كهن و نو)، صلابت سخن و استوارى لفظ، غناى صناعات لفظى و