بررسى شعر از دوره‌ى مشروطيت به بعد، همانند ديگر انواع شعر فارسى با اوضاع كلى اجتماعى، سياسى و اقتصادى اين مملكت پيوستگى تام دارد و بزرگانى رنج تحقيق و تحليل شعر اين روزگار و ويژگيهاى حاكم بر آن را كشيده‌اند كه حماسه‌ى عاشورا و شعر حسين نيز جزء لاينفك آن است. در عصر مشروطه و پس از آن، كسانى چون ابو القاسم لاهوتى، تقى رفعت و شمس كسمايى جريان نوآورى را بويژه در عرصه‌ى شعر پى مى‌گيرند. حاصل اين تلاش‌ها را در «افسانه» ى نيما يوشيچ مى‌بينيم كه در سال ١٣٠١ شمسى به چاپ رسيد. اين منظومه را سرآغاز «شعر نو» دانسته‌اند. نيما پس از «افسانه» به استحكام پايه‌هاى نوآورى خويش مى‌پردازد و چريانى تازه را در شعر فارسى به وجود مى‌آورد. بعد از او، پيروان شعر نيمايى با سرودن آثارى ارزشمند و در خور اين حركت را ادامه مى‌دهند و كمال مى‌بخشند.

شعر نو نيمايى را از دو جهت مى‌توان بررسى كرد:

١ - محتوا و درون مايه: نگاه تازه به طبيعت و جهان و اشياء و زندگى، جهت‌گيرى اجتماعى و استفاده از نمادها در طرح مسائل اجتماعى، انعكاس فضاهاى طبيعى و رنگ محلّى در شعر، هم چنين زبان و شيوه‌ى بيان نو كه لازمه‌ى توصيف ديدگاهها و برداشت‌هاى تازه‌ى شاعر است.

٢ - شكل و قالب: نوآورى و تنوع در قالب و وزن شعر، كوتاه و بلند شدن مصرع‌ها و جابه‌جايى قافيه‌ها.

شعر معاصر پس از نيما در سه شيوه ادامه يافت:

١ - شعر آزاد يا نيمايى كه وزن دارد، اما جاى قافيه در آن مشخص نيست. مانند بعضى سروده‌هاى قيصر امين پور، سهراب سپهرى و مهدى اخوان ثالث.

٢ - شعر سپيد كه آهنگ دارد اما وزن عروضى ندارد و جاى قافيه‌ها در آن مشخص نيست، مانند برخى از اشعار على موسوى گرمارودى.

٣ - موج نو كه نه آهنگ دارد، نه قافيه و نه وزن عروضى و فرق آن با نثر در تخيّل شعرى است مانند برخى از اشعار احمد رضا احمدى، شعر موج نو به دشوارى و پيچيدگى مشهور است.

اما شاعران معاصر را نيز به دو گروه عمده مى‌توان تقسيم نمود:

الف) شاعران كهن سراى معاصر كه در قالب‌هاى كهنه شعر سروده‌اند، مانند شهريار، اميرى فيروز كوهى، پژمان بختيارى، مهدى حميدى، حبيب يغمايى، صادق سرمد و...

ب) شاعران نو پرداز معاصر كه در قسمت بالا به آن اشاره شد.

انقلاب اسلامى ايران، فصلى تازه در شرايط سياسى، اجتماعى و فرهنگى ما گشود. اين انقلاب كه از فرهنگ پر بار اسلامى و از حماسه‌ى عظيم عاشورا الهام مى‌گيرد. تأثيرى ژرف بر ادبيات ايران داشته است. مضامين موجود در آثار شاعران و نويسندگان اين دوره عبارتند از: طرح حماسه‌ى عظيم عاشورا، عشق به ولايت و اهل بيت «ع»، تكريم و تجليل از شهيد و شهادت، انتظار موعود و...

در نوشته‌ها و سروده‌هاى اين دوره، نگاه تازه به انسان و جهان و بهره‌گيرى از آيات و روايات و نمادهاى دينى، ملى و تاريخى فراوان است. پس از پيروزى انقلاب، مضامين تازه، پويا، انقلابى و اجتماعى با الهام از فرهنگ اسلامى و عناصر پرشور حماسى به ويژه عاشوراى حسينى فضاى نثر و شعر را آكند. شعر حسينى به دليل برخوردارى از عاطفه‌ى رقيق و صادقانه در كنار حماسه‌اى آتشين و انقلاب‌گر، در اوج اقتدار شعر معاصر ايستاده است و پوياتر از هر زمان و به زبان آنان سخن مى‌گويد و به دليل ارتباط با علقه‌هاى قلبى آنان پايگاهى وسيعتر از بسيارى ديگر از اشعار را داراست شعراى اين دوره به ويژه نسل جوان