شاه نعمت اللّه از شعراى طراز اول و مشهور عصر خويش به شمار مى‌آيد. اما شهرت او بواسطه‌ى اشعارش نيست بلكه او عارفى است كه بيان حقيقت مى‌كند و آن را به لباس شعر در مى‌آورد. اشعار او همه داراى مضامين عرفانى است. ديوانش شامل ١٥٥٠ غزل، ٣٩ قصيده، ٧١ مثنوى و ٢٩٤ رباعى است. شاه نعمت اللّه آنچه را در ديوان اشعار خود به نظم درآورد در طى رسالات خويش به نثر بيان داشته است١.

-*-

غزل
گر خدا را دوست دارى مصطفى را دوست دار ***** ور محبّ مصطفايى مرتضى را دوست دار
از سر صدق و صفا گر خرقه‌اى پوشيده‌اى ***** نسبت خرقه بدان آل عبا را دوست دار
دردمندانه بيا و دُرد دَردش نوش كن ***** خوش بود دردى اگر دارى، دوا را دوست دار
بى‌فنا دار بقاى دوست نتوان يافتن ***** گر بقاى جاودان خواهى، فنا را دوست دار
چون شهيد كربلا در كربلا آسوده است ***** همچو ياران موالى كربلا را دوست دار
دوست‌دار يار خود ياران ما دارند دوست ***** ما محب دوستدارانيم ما را دوست دار
نعمت اللّه رند سرمست است و با ساقى حريف ***** اين چنين يار خوشى بهر خدا را دوست دار٢***

قصيده

دم به دم دل از ولاى مرتضى بايد زدن ***** دست و دل در دامن آل عبا بايد زدن
نقش حبّ خاندان بر لوح جان بايد نگاشت ***** مُهر مِهر حيدرى بر دل چو ما بايد زدن
دم مزن با هركه او بيگانه باشد از على ***** گر نفس خواهى زدن با آشنا بايد زدن
رو به روى دوستان مرتضى بايد نهاد ***** مدعى را تيغ غيرت از قفا بايد زدن
«لا فتى الا على لا سيف الا ذو الفقار» ***** اين سخن را از سر صدق و صفا بايد زدن
در دو عالم چارده معصوم را بايد گزيد ***** پنج نوبت بر در دولت‌سرا بايد زدن
پيشوايى بايدت جستن ز اولاد رسول ***** پس قدم مردانه در راه خدا بايد زدن
از حَسن اوصاف ذات كبريا بايد شنيد ***** خيمه‌ى خُلق حسن بر كبريا بايد زدن
گربلايى آيد از عشق شهيد كربلا ***** عاشقانه آن بلا را مرحبا بايد زدن
عابد و باقر چو صادق، صادق از قول حقند ***** دم به مهر موسى از عين رضا بايد زدن
با تقى و با نقى و عسكرى يك رنگ باش ***** تيغ كين بر خصم مهدى بى‌ريا بايد زدن
هر درختى كو ندارد ميوه‌ى حبّ على ***** اصل و فرعش چون قلم سر تا به پا بايد زدن

[١] كليات اشعار شاه نعمت اللّه ولى؛ مقدمه با تلخيص، ص ٣ و ٢١.

[٢] همان؛ ص ٣١٨.