١١
اى چرخ! غافلى كه چه بيداد كرده‌اى ***** وز كين چه‌ها درين ستم آباد١ كرده‌اى
بر طعنت٢ اين بس است كه بر عترت رسول ***** بيداد كرده خصم و تو امداد كرده‌اى
اى زاده‌ى زياد! نكرده‌ست هيچ‌گاه ***** نمرود٣ اين عمل كه تو شدّاد٤ كرده‌اى
كام يزيد داده‌اى از كشتن حسين ***** بنگر كه را به قتل كه دلشاد كرده‌اى
بهر خسى٥ كه بار درخت شقاوت است ***** در باغ دين چه با گل و شمشاد كرده‌اى
با دشمنان دين نتوان كرد آنچه تو ***** با مصطفى و حيدر و اولاد كرده‌اى
حلقى كه سوده‌ى لعل لب خود نبى بر آن ***** آزرده‌اش به خنجر بيداد كرده‌اى
ترسم ترا دمى كه به محشر در آورند
از آتش تو دود به محشر برآورند

١٢
خاموش «محتشم» كه دل سنگ آب شد ***** بنياد صبر و خانه‌ى طاقت خراب شد
خاموش «محتشم» كه از اين حرف سوزناك ***** مرغ هوا و ماهى دريا كباب شد
خاموش «محتشم» كه از اين شعر خون چكان ***** در ديده اشك مستمعان خون ناب٦ شد
خاموش «محتشم» كه ازين نظم گريه خيز ***** روى زمين به اشك جگرگون٧ خضاب شد
خاموش «محتشم» كه فلك بس كه خون گريست ***** دريا هزار مرتبه گلگون حباب شد
خاموش «محتشم» كه ز سوز تو آفتاب ***** از آه سرد ماتميان ماهتاب شد
خاموش «محتشم» كه ز ذكر غم حسين ***** جبريل را از روى پيمبر حجاب شد
تا چرخ سفله٨ بود خطايى چنين نكرد
بر هيچ آفريده جفايى چنين نكرد٩

مثنوى
بنال اى دل كه ديگر ماتم آمد ***** بگرى اى ديده كايام غم آمد
گل غم سرزد از باغ مصيبت ***** جهان را تازه شد داغ مصيبت
جهان گرديد از ماتم دگرگون ***** لباس تعزيت پوشيده گردون
ز باغ غصّه كوه از پا فتاده ***** زمين را لرزه بر اعضا فتاده

[١] ستم آباد: كنايه از جهان.

[٢] طعنت: سرزنش.

[٣] نمرود: پادشاهى كه حكم كرد حضرت ابراهيم را در آتش اندازند.

[٤] شدّاد: شدّاد پسر عاد و او پادشاهى بود جابر كه ادّعاى خدايى مى‌كرد و بهشتى ساخت و آن را به نام جدّش ارم نام نهاد.

[٥] خسى: اشاره به يزيد بن معاويه.

[٦] خون ناب: خالص.

[٧] اشك جگرگون: اشك خون‌آلود.

[٨] سفله: پست و دون.

[٩] ديوان مولانا محتشم كاشانى؛ ص ٢٨٠ و ٢٨٥.