بَلَوی‌، ابومحمد عبدالله بن‌ محمد مدینی‌ (زنده‌ در ٣٣٠ق‌ / ٩٤٢م‌)، مورخ‌، محدث‌ و فقیه‌ مصری‌. از سرگذشت‌ او اطلاع‌ چندانی‌ در دست‌ نیست‌. ابن‌ندیم‌ نخستین‌ کسی‌ است‌ که‌ از بلوی‌ یاد کرده‌ است‌ (ص‌ ٢٤٣؛ نیز نک‌ : .(EI٢ از عنوان‌ او پیداست‌ که‌ اصلاً از قبیلۀ بَلی‌ (یکی‌ از شاخه‌های‌ بنی‌قضاعه‌ از اعراب‌ قحطانی‌) بوده‌ است‌ (نک‌ : سمعانی‌، ١ / ٣٩٥؛ حازمی‌، ٢٧).
بی‌شک‌ آنچه‌ موجب‌ شهرت‌ بلوی‌ به‌ عنوان‌ مورخی‌ معتبر شده‌، تألیف‌ کتاب‌ سیرة احمد بن‌ طولون‌ است‌ (کردعلی‌، کنوز...، ١٧٠) که‌ یکی‌ از بهترین‌ منابع‌ دربارۀ دوره‌ای‌ از دولت‌ طولونی‌ به‌ شمار می‌رود. از برخی‌ قرائن‌ و شواهد موجود در این‌ کتاب‌ برمی‌آید که‌ بلوی‌ تا پس‌ از ٣٣٠ق‌ / ٩٤٢م‌ زنده‌ بوده‌ است‌ (همو، مقدمه‌، ٧).
منابع‌ رجالی‌ از بلوی‌ در زمرۀ راویان‌ حدیث‌ یاد کرده‌اند (مثلاً نجاشی‌، ٣٢٤؛ ابن‌ حجر، ٣ / ٣٣٨) و اشارۀ منابع‌ شیعی‌ به‌ او، نشان‌ می‌دهد که‌ وی‌ را در زمرۀ محدثان‌ شیعی‌ می‌شمرده‌اند (شیخ‌ طوسی‌، ١٩٤- ١٩٥؛ نیز نک‌ : نجاشی‌، همانجا). با این‌همه‌، بیشتر رجال‌شناسان‌ شیعی‌ و سنی‌ او را تضعیف‌ کرده‌، و احادیثش‌ را بی‌اعتبار شمرده‌اند (همانجا؛ تفرشی‌، ٣ / ١٣٦؛ ذهبی‌، ٢ / ٤٩١). مامقانی‌ بلوی‌ را بی‌تردید امامی‌ دانسته‌، و آورده‌است‌ که‌ اگر نجاشی‌ او را تضعیف‌ نکرده‌ بود، می‌توانست‌ نامش‌ را در زمرۀ راویان‌ مورد قبول‌ بیاورد (٢ / ٢٠٧).
آثار متعددی‌ به‌ بلوی‌ نسبت‌ داده‌اند (نک‌ : ابن‌ ندیم‌، ابن‌ حجر، نیز کردعلی‌، کنوز، همانجاها) که‌ از آنها جز کتاب‌ سیرة احمد بن‌ طولون‌ چیزی‌ باقی‌ نمانده‌ است‌.
پیش‌ از بلوی‌ ابن‌ دایه‌ هم‌ کتابی‌ در سیرۀ ابن‌ طولون‌ نوشته‌ بوده‌ است‌ که‌ اکنون‌ در دست‌ نیست‌، ولی‌ بسیاری‌ از گزارشهای‌ آن‌ در کتاب‌ المکافاة همو آمده‌ است‌. سیرة ابن‌ طولون‌ اثر ابن‌دایه‌ که‌ اگر موجود بود، به‌ سبب‌ اشتمال‌ بر روایات‌ عینی‌ ارزش‌ بسیاری‌ داشت‌، مهم‌ترین‌ منبع‌ بلوی‌ نیز بوده‌ است‌ و باید گفت‌: این‌ اثر بلوی‌ به‌ دلیل‌ فقدان‌ کتاب‌ ابن‌ دایه‌، اهمیت‌ و اعتبار خاصی‌ یافته‌ است‌ (نک‌ : کردعلی‌، همان‌، ١٧١).
سیرة احمد بن‌ طولون‌ اثر بلوی‌ مشتمل‌ بر ٩٠ روایت‌ تاریخی‌ است‌ که‌ ٥٠ مورد آن‌ از کتاب‌ ابن‌دایه‌ اخذ شده‌، و بقیه‌ از مشاهدات‌ خود بلوی‌ است‌ (نک‌ : همانجاها؛ بلوی‌، ٤٦-٤٧، ٦٠، جم‌ ). این‌ کتاب‌ همچنین‌ به‌ سبب‌ اتخاذ شیوۀ داستانی‌ در نقل‌ حوادث‌ تاریخی‌، در تاریخ‌نگاری‌ حائز اهمیت‌ است‌، به‌ ویژه‌ که‌ این‌ اثر پس‌ از مرگ‌ ابن‌ طولون‌ نگاشته‌ شده‌، و مورخ‌ آزادانه‌تر دربارۀ رفتار و شخصیت‌ ابن‌ طولون‌ سخن‌ گفته‌ است‌. کتاب‌ بلوی‌ از لحاظ ادبی‌ هم‌ از اهمیت‌ فراوانی‌ برخوردار است‌ (کردعلی‌، همان‌، ١٧١-١٧٢).

مآخذ

ابن‌ حجر عسقلانی‌، احمد، لسان‌ المیزان‌، حیدرآباد دکن‌، ١٣٣٠ق‌؛ ابن‌ندیم‌، الفهرست‌؛ بلوی‌، عبدالله‌، سیرة احمد بن‌ طولون‌، به‌ کوشش‌ محمد کردعلی‌، قاهره‌، مکتبة الثقافة الدینیه‌؛ تفرشی‌، مصطفى، نقد الرجال‌، قم‌، ١٤١٨ق‌؛ حازمی‌، محمد، عجالة المبتدی‌، به‌ کوشش‌ عبدالله‌ گنون‌، قاهره‌، ١٣٨٤ق‌ / ١٩٦٥م‌؛ ذهبی‌، محمد، میزان‌ الاعتدال‌، به‌ کوشش‌ علی‌ محمد بجاوی‌، قاهره‌، ١٣٨٢ق‌ / ١٩٦٣م‌؛ سمعانی‌، عبدالکریم‌، الانساب‌، به‌ کوشش‌ عبدالله‌ عمر بارودی‌، بیروت‌، ١٤٠٨ق‌ / ١٩٨٨م‌؛ شیخ‌ طوسی‌، محمد، الفهرست‌، به‌ کوشش‌ محمود رامیار، مشهد، ١٣٥١ش‌؛ کردعلی‌، محمد، کنوز الاجداد، دمشق‌، ١٣٧٠ق‌ / ١٩٥٠م‌؛ همو، مقدمه‌ بر سیرة احمد بن‌ طولون‌ (نک‌ : هم، بلوی‌)؛ مامقانی‌، عبدالله‌، تنقیح‌ المقال‌ فی‌ علم‌ الرجال‌، نجف‌، ١٣٥٠ق‌؛ نجاشی‌، احمد، رجال‌، به‌ کوشش‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌، ١٤٠٧ق‌؛ نیز:

EI^٢.

شادی‌ دایی‌رضایی‌ مقدم