دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٨٧١ - بر، دیوان
بر، دیوان
نویسنده (ها) :
نادیا برگ نیسی
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٠ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
بِرّ، دیوان، از مؤسسات خیریۀ دولتی که به دست علی بن عیسیٰ ابنجراح، وزیر مقتدر، خلیفۀ عباسی بنیاد نهاده شد. علیبن عیسیٰ که خود اهل خیرات بود و بخش مهمی از درآمد خویش را بدان کارها اختصاص میداد، در ١٣٠١ق/ ٩١٤م موافقت خلیفه را برای تأسیس یوانی که بر امور خیریه و صدقات نظارت داشته باشد، به دست آورد و «دیوان البر» را بنیاد نهاد. هستۀ اصلی منابع مالی این دیوان، اراضی خالصۀ سواد عراق بود که وقف دیوان شد تا در آمدش به مصر حفظ مرزهای اسلام و نگهداری و بازسازی حرمین شریفین برسد (صابی، ٣١٠-٣١١؛ صفدی، ١١/ ٣٧٠؛ یاقوت، ١٤/ ٧٠). بعضی از محققان گردآوری زکات و نظارت بر آن را نیز احتمالاً از وظایف این دیوان دانستهاند (لوکه گارد، ١٦٣؛ نیز ﻧﻜ : بُوِن، ١٢٩). به نظر میرسد که این دیوان به دیوان البر و الصدقات نیز نامبردار بوده است (لوکهگارد، همانجا؛ نیز ﻧﻜ : ابوعلی مسکویه، ٥/ ٢٢٠). از وجود و فعالیت چنی دیوانی در دوران پس از خلافت مقتدرنشانی در دست نیست.
مآخذ
ابوعلی مسکویه، تجاربالامم، به کوشش ابوالقاسم امامی، تهران، ١٣٧٧ش؛
صابی، هلال، الوزراء، به کوشش عبدالستار احمد فراج، قاهره، ١٩٥٨م؛
صفدی، خلیل، الوافی بالوفیات، به کوشش هلموت ریتر، ویسبادن، ١٩٨٨م؛
یاقوت، ادبا؛
نیز:
Bowen, H., The Life and Times of Ali Ibn 'Ísà, Cambridge, ١٩٢٨;
Lokkegaard, F., Islamic Taxation, Copenhagen, ١٩٥٩.
نادیابرگ نیسی