اَبوقُحافه، عثمان بن عامر بن عمرو بن كعب، پدر خلیفۀ اول، ابوبكر. آگاهی دربارۀ ابوقحافه بسیار اندك و ناچیز است و به آنچه در مآخذ آمده نیز، نمی‌توان اعتماد چندانی داشت. چه، به نظر می‌رسد، بیشتر این روایات، در پرتو مقامی است كه فرزند وی، ابوبكر، بدان رسیده است.
او از تیرۀ بنی تَیْم و از قریش بود (كلبی، ٨٠) و گفته‌اند كه بینایی خود را از دست داده بوده است (ابن حبیب، ٢٩٦). به یك روایت در روز فتح مكه، درحالی كه فرزندش ابوبكر او را همراهی می‌كرد، نزد پیامبر (ص) اسلام آورد (ابن هشام، ٤ / ٤٨؛ احمد بن حنبل، ٣ / ١٦٠؛ بیهقی ٥ / ٩٥-٩٦)، اما واقدی (٢ / ٨٢٤) در خبری كه طی آن، به صحبت یكی از دختران ابوقحافه با پدرش، در روز فتح مكه و دربارۀ پیامبر (ص) اشاره می‌كند، سخنی از اسلام آوردن او به میان نمی‌آورد. در برخی مآخذ، این خبر را با ماجرای اسلام آوردن ابوقحافه درآمیخته‌اند (نك‌ : ابن هشام، همانجا؛ ابن‌اثیر، ٣ / ٣٧٤-٣٧٥؛ نیز نك‌ : احمد بن حنبل، ٣ / ٣٢٢، قس: ٣ / ٣٣٨؛ ابن عبدالبر، ٣ / ١٠٣٦).
گفته‌اند كه پس از درگذشت ابوبكر زنده بود و از او ارث برد (یعقوبی، ٢ / ١٣٨؛ ابن‌قتیبه، ١٦٨) و در ١٤ ق در ٩٧ سالگی و در اوایل خلافت عمر درگذشت (خلیفة بن خیاط، ١ / ١١٦؛ ابن سعد، ٣(١) / ١٥٠؛ طبری، ٣ / ٤٢٧؛ ابن‌قتیبه، همانجا؛ ‌ابن‌اثیر، ٣ / ٣٧٥)، اما از فحوای روایتی چنین برمی‌آید كه ابوقحافه دست‌كم سالیانی پیش از پیامبر (ص) درگذشته باشد (نك‌ : بلاذری، ٤(٢) / ١٢٩). از این‌رو ماجرایی كه نشان می‌دهد پس از فوت ابوبكر، ابوقحافه او را ستود (نك‌ : همو، ١ / ٥٩٠؛ طبری، ٣ / ٤٢٤)، به افسانه بیشتر می‌ماند.

مآخذ

ابن اثیر، علی بن محمد، اسد الغابة، ‌قاهره، ١٢٨٠ ق؛
ابن حبیب، محمد، المحبر، به كوشش ایلزه لیشتن اشتتر، حیدرآباد دكن، ١٣٦١ ق / ١٩٤٢ م؛
ابن سعد، ‌محمد، ‌الطبقات الكبیر، به كوشش ادوارد زاخاو و دیگران، لیدن، ١٣٢٢ ق؛
ابن عبدالبر، یوسف ابن عبدالله، الاستیعاب، به كوشش علی محمد بجاوی، ‌قاهره، ١٣٨٠ ق / ١٩٦٠ م؛
ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، به كوشش ثروت عكاشه، قاهره، ١٩٦٠ م؛
ابن هشام، عبدالملك، السیرة النبویة، به كوشش مصطفی سقا و دیگران، قاهره، ١٣٧٥ ق / ١٩٥٥ م؛
احمد بن حنبل، مسند، قاهره، ١٣١٣ ق؛
بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج ١، به كوشش محمد حمیدالله، قاهره، ١٩٥٩ م؛
ج ٤(٢)، به كوشش ماكس شلوزینگر، بیت‌المقدس، ١٩٣٨ م؛
بیهقی، احمد بن حسین، دلائل النبوة، ‌به كوشش عبدالمعطی قلعجی، ‌بیروت، ١٤٠٥ ق / ١٩٨٥ م؛
خلیفة بن خیاط، التاریخ، به كوشش سهیل زكار، دمشق، ١٣٨٨ ق / ١٩٦٨ م؛
طبری، تاریخ؛
‌كلبی، ‌هشام بن محمد، جمهرة النسب، به كوشش ناجی حسن، بیروت، ١٤٠٧ ق / ١٩٨٦ م؛
واقدی، محمد بن عمر، المغازی، به كوشش مارسدن جونز، لندن، ١٩٦٦ م؛
یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ، بیروت، ١٣٧٩ ق / ١٩٦٠ م.

بخش تاریخ