آبازه حَسَن پاشا، یا ابازه،‌ اباظه (مق‌ ١٠٦٩ق / ١٦٥٩م)، از افسران ارتش عثمانی. وی پس از آنكه در دستگیری حیدر اوغلو (ه‌ م) شورشی ترك توفیق یافت، به عنوان پاداش به ریاست قبایل تركمان در آناطولی برگزیده شد. بعد از مدتی از این مقام بركنار گشت، اما تمرد كرد و با نیروهای زیر فرمان خویش، ناحیه‌ای میان گرده و بولو را گرفت و «قاطرچی اوغلو» را كه سابقۀ راهزنی داشت و پس از مدتی به خدمت دولت درآمده و در این هنگام در رأس گروهی به جنگ وی فرستاده شده بود، شكست داد و سرانجام با اشغال مجدد منصب ریاست تركمانان آناطولی، به اطاعت از حكومت مركزی تن در داد. چندی بعد به علت شكایات بسیاری كه برضد او مطرح گشت، در «یِدی قُله» (هفت برج) زندانی شد. در ١٠٦٢ق / ١٦٥٢م زمانی كه بهایی افندی (ه‌ م) به عنوان شیخ‌الاسلام برگزیده شد، به وساطت وی از زندان رهایی یافت و حكومت اوخْری (ه‌ م) به او واگذار گشت. در ذی‌حجۀ ١٠٦٤ / اكتبر ١٦٥٤، اِبْشیر پاشا كه از قوم آبازه بود به صدارت عظمى رسید (عمر فاروق، ٣١٢؛ عثمان‌زاده، ١٠٠). وی آبازه حسن را به نزد خویش خواند و او تا لحظۀ اعدام ابشیر پاشا نسبت به وی وفادار ماند و پس از آن به آسیای صغیر بازگشت و بار دیگر عنوان ریاست تركمانان را به خود اختصاص داد (١٠٦٥ق / ١٦٥٥م). آبازه حسن پس از این دوران در حلب سكونت گزید و در اثر رفتار ستمگرانه‌ای كه در پیش گرفت، خلق بسیاری را از خویش ناخشنود ساخت، تا جایی كه دیوان خلیفه تصمیم به تبعید او گرفت، اما سلیمان پاشا صدراعظم، او را در مقام خود ابقا كرد و نیز دفاع از بُغاز داردانل را برعهدۀ او قرار داد. وی در ١٠٦٦ق / ١٦٥٦م حكمران دِیاربَكر شد و دو سال پس از آن، بار دیگر به شورش برخاست و خواستار عزل صدراعظم محمدپاشا كوپرولو گشت و در رأس لشكری بزرگ به پیشروی پرداخت و بورسه را تهدید كرد و مرتضى پاشا را كه به مقابله با او فرستاده شده بود، در نزدیكی ایلغین به سختی شكست داد (٢٥ ربیع‌الاول ١٠٦٩ / ١١ دسامبر ١٦٥٨م) (یورت آنسیكلوپدیسی، ١ / ٢٦٦)، اما سپس فریب خورد و برای مذاكره دربارۀ شرایط تبعیت از حكومت مركزی به حلب رفت و در آنجا به ترفند كشته شد (محبی، ٢ / ٧٩؛ ایوانسرایی، ١٥٠).

مآخذ

احمد رفعت، لغات تاریخیه و جغرافیه،‌ استانبول، ١٢٩٩ق، ١ / ٥؛ امین، حسن، الموسوعة الاسلامیة، بیروت، دارالتعارف، ١٩٧٥م، ١ / ١٩٥؛ اوزون چارشیلی، اسماعیل حقی، عثمانلی تاریخی، آنكارا، انجمن تاریخ ترک، ١٩٨٣م، ٣ / ٣١٩-٣٢٠؛ ایوانسرایی، حافظ حسین، وفیات السلاطین، به كوشش فخری چ، دُرین، استانبول، ادبیات فاكولته سی مطبعه سی، ١٩٧٨م؛ ترك آنسیكلوپدیسی؛ دایرةالمعارف اسلام؛ عثمان‌زاده، احمد تایپ، حدیقةالوزراء، استانبول، ١٢٧١ق، ص ٩٩؛ عمر فاروق بن محمد مراد، تاریخ ابوالفاروق، استانبول، ١٣٣٢ق، ٦ / ١٥٤-١٦٨، ‌٢٥٠-٢٦٧، ٣٠٨-٣١٧،‌ ٧ / ١٢٤-١٤٠؛ قاموس الاعلام (تركی)؛ محبی، محمدامین، خلاصةالأثر فی اعیان القرن الحادی عشر، قاهره، المطبعةالمصریة الوهبیة، ١٢٨٤ق؛ یورت آنسیكلوپدیسی.

محمدعلی مولوی