دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٨٩ - امیر مجلس
امیر مجلس
نویسنده (ها) :
منوچهر پزشک
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٠ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اَمیرِ مَجْلِس، عنوانِ منصبی در دستگاه سلجوقیان آسیای صغیر و سپس سلاطین مملوك مصر. «امیر» به معنای فرمانده سپاه است؛ چه، امیر مجلس در واقع بر هزار سرباز فرماندهی داشت و بدینسبب، او را از «امرای هزاره» میشمردند (قلقشندی، ٤/ ١٩؛ ابندواداری، ٩/ ٣٠٩، ٣٥٨؛ برای تفصیل، نک : ه د، استادالدار). اولین اشاره به «امیر مجلس» در منابع، ظاهراً به عصر سلاجقۀ آسیای صغیر باز میگردد (عینی، ١/ ٣٨٧؛ «دائرةالمعارف ... »، II/ ١٤١-١٤٢).
وظیفۀ رسمی امیر مجلس در دوران ممالیك مصر، نخست نظارت بر تشریفات مجلس سلطان بوده است (ابن تغری بردی، ٧/ ١٨٣؛ حطیط، ٢٢٢). این وظیفه سپس در دوران سلطنت ملك ظاهر بیبرس (حك ٦٥٨-٦٧٦ ق/ ١٢٦٠-١٢٧٧ م) تغییر یافت و امیر مجلس از آن پس سرپرستی و نظارت بر بعضی از امور مربوط به خدمات عمومی را نیز در دست گرفت (ابن تغری بردی، ٧/ ١٨٥). امیر مجلس در میان دیگر امیران هزاره، مقام سوم و چهارم داشته (قلقشندی، ٤/ ١٨؛ ایالُن، ٦٨، ٥٩)، و گاهی مقدم بر امیر سلاح (ه م) بوده است (همو، ٦٩). گاه نیز امیر مجلس به عنوان شخص مورد اعتماد سلطان به مأموریتهای مهم سیاسی فرستاده میشد (ابن دواداری، ٨/ ٣٧٧).
امیر مجلس همانند دیگر امیران هزاره در دربار سلطان دفتر و محل كار خاص داشت كه «بیت» خوانده میشد.
مآخذ
ابن تغری بردی، النجوم الزاهرة، قاهره، ١٣٥٧ ق/ ١٩٣٨ م؛
ابن دواداری، ابوبكر، كنزالدرر، ج ٨، به كوشش اولریش هارمان، قاهره، ١٣٩١ ق/ ١٩٧١ م، ج ٩، به كوشش هانس روبرت رومر، قاهره، ١٣٧٩ ق/ ١٩٦٠ م؛
حطیط، احمد، حاشیه بر تاریخ الملك الظاهر ابن شداد، ویسبادن، ١٤٠٣ق/ ١٩٨٣م؛
عینی، محمود، عقدالجمان فی تاریخ اهل الزمان، به كوشش محمد محمد امین، قاهره، ١٤٠٧- ١٤٠٨ ق/ ١٩٨٧-١٩٨٨ م؛
قلقشندی، احمد، صبح الاعشى، قاهره، ١٣٨٣ ق/ ١٩٦٣ م؛
نیز:
Ayalon, D., «Studies on the Structure of the Mamluk Army-III», Bulletin of the School of Oriental and African Studies, London, ١٩٦٥, vol. XVI;
Türkiye diyanet vakfı İslâm ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٩٥.
منوچهر پزشك