دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٦٣٠ - ابوسهل خجندی
ابوسهل خجندی
نویسنده (ها) :
ابوالفضل خطیبی
آخرین بروز رسانی :
چهارشنبه ٢١ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اَبوسَهْلِ خُجَنْدی، وزیر و دبیر عصر غزنوی. از زندگانی او اطلاع كمی در دست است و منابع تاریخی تا حدود دو قرن پس از او، دربارهاش هیچ آگاهی به دست ندادهاند و پس از آن نیز آنچه نوشتهاند، مطالبی متناقض است. به گفتۀ منشی كرمانی (ص ٤٦) وی در حكومت سلطان مسعود (حك ٤٢١-٤٣٢ ق / ١٠٣٠- ١٠٤١ م) و جانشینان وی، دبیر دیوان بوده است (نیز نك : فصیح خوافی، ٢ / ١٧٤؛ عقیلی، ١٩٥؛ خواندمیر، ١٤٦-١٤٧).
ابراهیم بن مسعود (حك ٤٥١-٤٩٢ ق / ١٠٥٩- ١٠٩٩م) پس از قتل نخستین وزیرش، ابوبكر بن ابی صالح، ابوسهل را به مقام وزارت برگزید، اما چندی بعد به دلیلی كه بر ما روشن نیست، از او روی برتافت و از وزارت خلع كرد و چشمانش را میل كشید (منشی كرمانی، عقیلی، فصیح خوافی، همانجاها).
فصیح خوافی (همانجا) انتصاب وی را به مقام وزارت در ٤٥٠ ق / ١٠٥٨ م گزارش كرده است. درحالیكه میدانیم ابراهیم غزنوی در ٤٥١ ق / ١٠٥٩ م به حكومت رسیده است (بیهقی، ٤٣١). در هر حال با توجه به قراین موجود، وی احتمالاً در ٤٥١-٤٥٢ ق وزارت سلطان غزنوی را برعهده داشته است. برخی منابع (منشی كرمانی، خواندمیر، همانجاها) فضل و دانش وی را ستودهاند، اما از چگونگی كار وی در ایام وزارت و همچنین از زندگی وی بعد از عزل، اطلاعی به دست نمیدهد.
مآخذ
بیهقی، ابوالفضل محمد بن حسین، تاریخ، به كوشش علی اكبر فیاض، تهران، ١٣٥٠ ش؛
خواندمیر، غیاثالدین، دستورالوزراء، به كوشش سعید نفیسی، تهران، ١٣٥٥ ش؛
عقیلی، سیفالدین، آثار الوزراء، به كوشش جلالالدین حسینی ارموی، تهران، ١٣٦٤ ش؛
فصیحخوافی، احمد بن محمد، مجمل فصیحی، به كوشش محمود فرخ، مشهد، ١٣٤٠ ش؛
منشی كرمانی، ناصرالدین، نسائم الاسحار من لطائم الاخبار، به كوشش جلالالدین حسینی ارموی، تهران، ١٣٦٤ ش.
ابوالفضل خطیبی