اَنْوَری، سعدالله افندی (د ١٢٠٩ ق/ ١٧٩٤م)، وقایع‌نویس و كارمند عالی رتبۀ دربار عثمانی در زمان سلطان مصطفى سوم، عبدالحمید اول و سلطان سلیم سوم. از آنجا كه به هنگام وفات، سن او بیش از ٦٠ سال ذكر شده، تولد او احتمالاً پیش از ١١٤٩ق/ ١٧٣٦ م اتفاق افتاده است. وی در طرابوزان به دنیا آمد (ثریا، ١/ ٤٤٠-٤٤١؛ جودت، ٦/ ١٤١) و در استانبول به تحصیل علوم و معارف پرداخت و وارد دربار عثمانی شد و مقام خواجگانی گرفت (همانجاها). از ١١٨٢ ق/ ١٧٦٨م تا پایان عمرش به مشاغلی چون مأمور تشریفات (تشریفاتچی)، كاتب قورخانه (جبه‌چیلر كاتبی)، بازرس موقوفات (موقوفاتچی)، دبیر (تذكره‌چی)، بزرگ دبیر (بویوك تذكره‌چی) و برخی مقامهای دیگر رسید (همانجاها؛ IA, EI٢).
با اینهمه، در همین سالها، گاه به استقلال و گاه با حفظ سمت، عنوان وقایع‌نویس رسمی دربار عثمانی (وقعه‌نویس) را در اختیار داشت و ٤ بار از وقایع‌نویسی عزل شد (همانجاها). به هنگام جنگ دولت عثمانی با روسیه و اتریش، به میدان جنگ رفت و وظیفۀ خود را در استانبول به ادیب محمد افندی سپرد (جودت، ٣/ ٤٢٦).
انوری در استانبول درگذشت و در گورستان قرجه احمد در اسكودار به خاك سپرده شد (بروسه‌لی، ٣/ ٢٣؛ IA). وی به فارسی و عربی تسلط داشت و گاه شعر نیز می‌سرود (ثریا، همانجا؛ جودت، ٦/ ١٤١؛ بروسه‌لی، ٣/ ٢٢).
از انوری افندی وقایع‌نامه معروف به تاریخ انوری باقی مانده است. جلد اول آن وقایع سالهای ١١٨٢- ١١٨٨ق/ ١٧٦٨-١٧٧٤ م را در بر می‌گیرد. واصف افندی این جلد را با تغییراتی در جلد دوم تاریخ خود آورده است (جودت، ١/ ٦؛ IA, EI٢). جلد دوم وقایع سالهای ١١٨٨-١١٩٧ق/ ١٧٧٤-١٧٨٣ م را دربرمی‌گیرد (جودت، بروسه‌لی، همانجاها). در برخی از نسخه‌های این جلد، وقایع ٨ ماهۀ اول سلطنت سلطان عبدالحمید اول به آن افزوده شده است (IA). جلد سوم شامل وقایع سالهای ١٢٠١-١٢٠٦ ق/ ١٧٨٧-١٧٩٢ م است.
در ١٢٤٢ ق/ ١٨٢٦ م كتابی به نام تاریخ عثمانی در بولاق به چاپ رسید كه وقایع سالهای ١١٧٣-١١٨٣ ق/ ١٧٦٠- ١٧٦٩ م را در بر می‌گرفت و تألیف آن به انوری نسبت داده شده بود (رنو، ٣٣٦؛ زنک‌ر، ١١٤)، اما صحت این انتساب در منابع متقدم تأیید نشده است.

مآخذ

بروسه‌لی، محمد طاهر، عثمانلی مؤلفلری، استانبول، ١٣٤٢ق؛
ثریا، محمد، سجل عثمانی ( تذكرۀ مشاهیر عثمانیه)، استانبول، ١٣٠٨ ق؛
جودت، احمد، تاریخ، استانبول، ١٣٠٩ ق؛
نیز:

EI٢;
IA;
Reinaud, J. T., «Notice des ouvrages arabes, persans et turcs imprimés en Égypte», JA, ١٨٣١, vol. VIII;
Zenker, J. Th., Manuel de bibliographie orientale, Leipzig, ١٨٤٦.
محسن جعفری مذهب