اَعْیاص، عنوان چند تن از خاندان اموی فرزندان امیة الاكبر بن عبد شمس بن عبد مناف. مادر آنان آمنه، دختر اَبان بن كلیب بن ربیعه است (سدوسی، ٣١-٣٢؛ ابن‌قتیبه، ١١٢). نام ایشان در منابع گوناگون، كمابیش متفاوت آمده است كه مهم‌ترین آنان، اینهاست: عاص (عاصی)، ابوالعاص (ابوالعاصی)، عیص، ابوالعیص و عُوَیص (نك‌ : بلاذری، ٤(١) / ٢، ٣ / ٢٦٣؛ ابن درید، ٥٤، ١٦٦؛ ابوالفرج، ١ / ٨- ٩؛ قس: سدوسی، ٣١؛ كلبی، ٣٨؛ زبیری، ٩٨- ٩٩؛ نیز نك‌ : EI٢, S). ابن حزم (ص ٧٨) ابوعمرو را نیز در شمار اعیاص آورده است. از این میان، از عیص و عویص و ابوالعیص فرزندانی باقی نمانده است (نك‌ : بلاذری، ٤(١) / ٢؛ ابن‌حزم، همانجا؛ مونس، ٨٦).
به ابوالعاص لقب «امین» داده، و او را از حكما و شعرای قریش دانسته‌اند (زبیری، همانجا). گویند وی ندیم قیس بن عدی بوده است (ابن‌حبیب، ١٧٧). از مهم‌ترین كسانی كه به ابوالعاص نسب می‌برند، عثمان بن عفان، خلیفۀ سوم و مروان بن حكم، سر سلسلۀ مروانیان را می‌توان نام برد (سدوسی، همانجا؛ كلبی، ٣٩؛ بلاذری، ٥ / ١٢٥).
از آنجا كه نسب ابوسفیان و فرزندانش به گروه دیگری از خاندان اموی موسوم به «عنابس» می‌رسد، میان این دو گروه (اعیاص و عنابس) و هواخواهان ایشان رقابت و اختلاف سختی بر سر خلافت و تفضیل و تقدم بر دیگری وجود داشته است (ابن ابی الحدید، ١ / ٣٣٥-٣٣٦؛ نك‌ : مقریزی، ٨٠-٨١).
برخی از نوادگان اعیاص در عهد پیامبر (ص) و پس از آن عهده‌دار اموری شدند و یا در غزوات و فتوحات به شهادت رسیدند (نك‌ : كلبی، ٤٤- ٤٨؛ خلیفه، ١ / ٢٤-٢٦). برخی از اینان نیز چون حكم بن ابی العاص در مخالفت با پیامبر (ص) شهرت یافتند (بلاذری، همانجا).

مآخذ: ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغة، به كوشش محمدابوالفضل ابراهیم، قاهره، ١٣٧٨ ق / ١٩٥٩ م؛ ابن‌حبیب، محمد، المحبر، به كوشش ایلزه لیشتن اشتتر، حیدرآباد دكن، ١٣٦١ ق / ١٩٤٢ م؛ ابن حزم، علی، جمهرة انساب العرب، بیروت، ١٤٠٣ ق / ١٩٨٣ م؛ ابن درید، محمد، الاشتقاق، به كوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ١٣٧٨ ق / ١٩٥٨ م؛ ابن قتیبه، عبدالله، المعارف، به كوشش ثروت عكاشه، قاهره، ١٩٦٠ م؛ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، بیروت، ١٣٩٠ ق / ١٩٧٠ م؛ بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج ٣، به كوشش عبدالعزیز دوری، بیروت، ١٣٩٨ ق / ١٩٧٨ م، ج ٤(١)، به كوشش ماكس شلوسینگر، بیت المقدس، ١٩٧١ م، ج ٥، به كوشش گویتین، بیت المقدس، ١٩٣٦ م؛ خلیفة بن خیاط، الطبقات، به كوشش سهیل زكار، دمشق، ١٩٦٦ م؛ زبیری، مصعب، نسب قریش، به كوشش لوی پرووانسال، قاهره، ١٩٥٣ م؛ سدوسی، مورج، حذف من نسب قریش، به كوشش صلاح‌الدین منجد، بیروت،١٣٩٦ ق / ١٩٧٦ م؛ كلبی، هشام، جمهرةالنسب، به كوشش ناجی حسن، بیروت، ١٤٠٧ ق / ١٩٨٦ م؛ مقریزی، احمد، النزاع و التخاصم فیمابین بنی امیه و بنی هاشم، به كوشش حسین مونس، قاهره، ١٩٨٤ م؛ مونس، حسین، توضیحات بر اطلس تاریخ الاسلام، قاهره، ١٤٠٧ ق / ١٩٨٧ م؛ نیز:.

EI٢, S.
محمدرضا ناجی