اَسْعَدْاَفَنْدی‌، احمد (١١٥٣ - ١٢٣٠ق‌/ ١٧٤٠ - ١٨١٤م‌)، شیخ‌ الاسلام‌ عثمانی‌ در زمان‌ سلیم‌ سوم‌ (حك ١٢٠٣-١٢٢٢ق‌/ ١٧٨٩- ١٨٠٧م‌) و محمود دوم‌ (حك ١٢٢٣- ١٢٥٥ق‌/ ١٨٠٨- ١٨٣٩م‌). پدرش‌ محمد صالح‌ نیز شیخ‌الاسلام‌ دورۀ سلطان‌ مصطفی‌ سوم‌ بود (رفعت‌ افندی‌، ١١٩) و به‌ همین‌ سبب‌ به‌ صالح‌زاده‌ (صالح‌زاده‌ قاضی‌) شهرت‌ یافت‌ («دائرة‌المعارف‌...»، XV/ ٣٨٩). رفعت‌ افندی‌ (همانجا) و به‌ تبع‌ او در علمیه‌ سالنامه‌ سی‌ (ص‌ ٥٦٩) تاریخ‌ تولد اسعد را ١١٠٠ق‌ آورده‌اند كه‌ با توجه‌ به‌ سال‌ درگذشت‌ او (١٢٣٠ق‌) بسیار بعید می‌نماید كه‌ درست‌ باشد.
احمد پس‌ از تحصیلات‌ اولیه‌، علوم‌ و فنون‌ متداول‌ زمان‌ را فراگرفت‌ و در زمان‌ پدرش‌ در سلك‌ مدرسان‌ درآمد (همانجاها) و به‌ مدرسی‌ مدرسۀ سلیمانیه‌ رسید .(IA) سپس‌ قاضی‌ ازمیر شد (ثریا، ٣٣٦)، آنگاه‌ به‌ قضای‌ مكه‌ (همانجا) منصوب‌ گردید و سپس‌ به‌ ترتیب‌، قاضی‌ عسكر استانبول‌ (واصف‌، ٣٩٤ )، آناتولی‌ و روم‌ ایلی‌ شد (رفعت‌ افندی‌، نیز علمیه‌ سالنامه‌ سی‌، همانجاها) و در ١٢١٨ق‌ به‌ جای‌ عمر خلوصی‌ به‌ شیخ‌الاسلامی‌ عثمانی‌ رسید (همانجاها؛ جودت‌، ٧/ ٢١٥؛ كارال‌، V/ ٩٧) و ٥/ ٣ سال‌ در این‌ مسند بود تا پس‌ از قتل‌ سلطان‌ سلیم‌ در شورش‌ ینی‌ چریها، از مقام‌ خود عزل‌ شد (رفعت‌ افندی‌، همانجا). در ١٢٢٣ق‌ در زمان‌ سلطنت‌ محمود دوم‌ بار دیگر به‌ شیخ‌ الاسلامی‌ رسید، اما پس‌ از مدتی‌ در جریان‌ شورش‌ بر ضد صدراعظم‌ علمدار مصطفی‌ پاشا، معزول‌ شد و به‌ مغنیسا كه‌ تیول‌ خود او بود، رفت‌ (جودت‌، ٩/ ٤٥). او سرانجام‌ در استانبول‌ درگذشت‌ (رفعت‌ افندی‌، ١٢٠؛ ثریا، همانجا) و در صحن‌ مسجد سنان‌ آغا در محلۀ فاتح‌ به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (همانجاها؛ IA, IV/ ٣٥٨).
وی‌ در دورۀ اصلاحات‌ سلیم‌ سوم‌ كه‌ در تاریخ‌ عثمانی‌ به‌ «نظام‌ جدید» معروف‌ است‌، با صدور فتوایی‌ مبنی‌ بر مشروعیت‌ این‌ اصلاحات‌، كینۀ ینی‌چریها را كه‌ با این‌ اقدامات‌ مخالف‌ بودند، برانگیخت‌ (رفعت‌ افندی‌، ١١٩-١٢٠؛ ثریا، همانجا) و با اصرار آنها از مقام‌ خود معزول‌ شد ( علمیه‌ سالنامه‌سی‌، همانجا). وی‌ یكی‌ از امضا كنندگان‌ سند اتحاد میان‌ رجال‌ و سلطان‌ عثمانی‌ بود (راسم‌، ٤/ ١٥٣٨- ١٥٣٩). دو نمونه‌ از فتاوای‌ وی‌ در علمیه‌ سالنامه‌ سی‌ (ص‌ ٥٧٠) مندرج‌ است‌.

مآخذ

ثریا، محمد، سجل‌ عثمانی‌ (تذكرۀ مشاهیر عثمانیه‌)، استانبول‌، ١٣٠٨ق‌؛
جودت‌، احمد، تاریخ‌، استانبول‌، ١٣٠٩ق‌؛
راسم‌، احمد، عثمانلی‌ تاریخی‌، استانبول‌، ١٣٢٨-١٣٣٠ق‌؛
رفعت‌ افندی‌، دوحۀ المشایخ‌، استانبول‌، چ‌ سنگی‌؛
علمیه‌ سالنامه‌ سی‌، استانبول‌، ١٣٣٤؛
نیز:

IA;
Karal, E.Z., Osmanli tarihi, Ankara, ١٩٨٣;
Türk ansiklopedisi, Ankara, ١٩٦٨;
Vasif, A., Mehasinü'l- asar ve hakāikü'l- ahbar, Istanbul, ١٩٧٨.
علی‌ اكبر دیانت‌