بَهْراء، شاخه‌ای‌ از قبیلۀ قُضاعه‌، از اعراب‌ قحطانی‌ یمن‌، منسوب‌ به‌ بهراء بن‌ عمروبن‌ الحاف‌ بن‌ قضاعه‌. بهراء را از قبیلۀ جذام‌ نیز شمرده‌اند (EI٢). صفت‌ نسبی‌ آن‌ را به‌ صورتهای‌ بهراوی‌، بهرانی‌ و بهرایی‌ آورده‌اند (اكوع‌، ١٨٨؛ سمعانی‌، ٢ /٣٧٣؛ قلقشندی‌، نهایة...، ١٧٢).
این‌ قبیله‌ پس‌ از مهاجرت‌ از مسكن‌ اصلی‌ خود در یمن‌ (علی‌، ٤ /٤٢٠)، به‌ سوی‌ شمال‌ فرات‌ و اقامت‌ در حمص‌، در حدود سال‌ ٥٨٠م‌ مسیحی‌ شدند (EI٢). با این‌ همه‌، شواهدی‌ در دست‌ است‌ كه‌ قبیلۀ بهراء بار دیگر به‌ سوی‌ سرزمین‌ پدری‌ خویش‌ بازگشتند و گروهی‌ از آنان‌ در یمن‌ ساكن‌ شدند، چنان‌كه‌ در ٩ق‌ /٦٣٠م‌ هیئتی‌ از آنان‌ از یمن‌ نزد پیامبر(ص‌) رفتند. برخی‌ نیز از پراكندگی‌ آنان‌ در سراسر شبه‌ جزیره‌ و از جمله‌ در یمن‌ یاد كرده‌اند (زیدان‌، ١٠ /٢٣٦).
زیستگاههای‌ قبیلۀ بهراء در شمال‌ منازل «بَلیّ»، و از ینبع‌ تا عقبه‌ پراكنده‌ بود؛ سپس‌ بسیاری‌ از آنان‌ در مجاورت‌ دریای‌ سرخ‌، میان‌ مصر علیا و حبشه‌ پراكنده‌ شدند و بر سرزمین‌ نوبه‌ سلطه‌ یافتند و همواره‌ با حبشیان‌ در معارضه‌ بودند (مقریزی‌، ١٣٢). از دیگر زیستگاههای‌ بهراء می‌توان‌ قسمت‌ علیای‌ سرزمین‌ شام‌ میان‌ حلب‌ و حماه‌ را نام‌ برد (جبوری‌، ٤٢). به‌ گزارش‌ یعقوبی‌ نیز بیشتر ساكنان‌ حماه‌ را اهالی‌ بهراء و تنوخ‌ تشكیل‌ می‌دادند (ص‌ ٣٢٤؛ نیز نک‌ : ابن‌ عدیم‌، ١٥٠). از قصیده‌ای‌ از اخنس‌ تغلبی‌ بر می‌آید كه‌ اینان‌ در ناحیۀ رصافۀ حمص‌ نیز ساكن‌ بوده‌اند (نک‌ : مفضل‌ ضبی‌، ٢٠٦). جنوب‌ و شرق‌ فلسطین‌ نیز در آغاز فتوحات‌ اسلامی‌ زیستگاه‌ قبیلۀ بهراء بوده‌ است‌ (عاقل‌، ٢٩٥؛ دباغ‌، ١(١) /٧١٥؛ قطب‌، ٤١٨).
بهراء یكی‌ از قبایل‌ عرب‌ هم‌پیمان‌ ایرانیان‌ در جنگ‌ ذی‌قار بود (مسعودی‌، ٢٠٨؛ علی‌، ٤ /٥٠١). در جنگ‌ موته‌ در ٨ق‌ بهراء به‌ همراه‌ بعضی‌ از طوایف‌ عرب‌ به‌ لشكر هراكلیوس‌ امپراتور بیزانس‌ پیوستند و با مسلمانان‌ جنگیدند (ابن‌ اسحاق‌، سیرۀ...، ٣ /٨٣١؛ واقدی‌، ٢ /٧٦٠؛ ابن‌ سعد، ٢ /١٢٩؛ طبری‌، ٣ /٣٧).
چنان‌كه‌ گذشت‌، در ٩ق‌ ــ عام‌الوفود ــ بهراء هیئتی‌ ١٣ نفری‌ از یمن‌ نزد پیامبر(ص‌) فرستاد. آنان‌ اسلام‌ آوردند و پس‌ از آموختن‌ فرایض‌ دینی‌ به‌ یمن‌ بازگشتند (ابن‌ سعد، ١ /٣٣١؛ طبری‌، ٣ /١٢٢). با توجه‌ به‌ اینكه‌ مقداد بن‌ اسود، یكی‌ از یاران‌ بزرگ‌ پیامبر(ص‌)، از همین‌ قبیله‌ بود (ابن‌ خلدون‌، ٢ /٢٩٦؛ قلقشندی‌، صبح‌...، ١ /٣٦٩)، به‌ نظر می‌رسد كه‌ بعضی‌ از افراد این‌ قبیله‌ پیش‌ از این‌ تاریخ‌ به‌ اسلام‌ گرویده‌، و در مهاجرت‌ به‌ حبشه‌ نیز شركت‌ داشته‌اند (ابن‌ هشام‌، ١ /٣٤٨؛ ابن‌ اسحاق‌، السیر...، ٢٢٥). اگرچه‌ غالب‌ آنان‌ نه‌ تنها به‌ سبب‌ نزدیكی‌ با رومیان‌ دعوت‌ پیامبر اكرم‌ را نپذیرفتند، بلكه‌ رفتار خصمانه‌ای‌ نیز پیش‌ گرفتند (عاقل‌، ٢٦٢)؛ چنان‌كه‌ در ١٢ق‌ ساكنان‌ دومة الجندل‌ را برضد خالد بن‌ ولید یاری‌ دادند و در ١٣ق‌ برضد مسلمانان‌ با رومیان‌ هم‌ پیمان‌ گشتند (طبری‌، ٣ /٣٧٨، ٣٨٩؛ EI٢) و تا فتح‌ شام‌ كه‌ اسلام‌ آوردند، همچنان‌ به‌ دشمنی‌ خویش‌ با مسلمانان‌ ادامه‌ دادند (همانجا).
قبیلۀ بهراء به‌ سبب‌ دلیری‌ و خشونت‌ در جنگ‌، مانند ٣ قبیلۀ دیگر (شیبان‌، تغلب‌ و اِیاد)، «رَضَفات‌ العرب‌» نامیده‌ می‌شدند (علی‌، ٤ /٣٣٤). بنوهِنب‌، بنوقاس‌، بنوشبیب‌، قاسط، عبده‌، مطرود و دهر از جمله‌ تیره‌های‌ قبیلۀ بهراء به‌ شمار می‌روند (ابن‌ حزم‌، ٤٧٨؛ علی‌، ٤ /٤٢٣).

مآخذ

ابن‌ اسحاق‌، محمد، سیرة النبی‌(ص‌)، به‌ كوشش‌ محمد محیی‌الدین‌ عبدالحمید، قاهره‌، ١٩٧١م‌؛
همو، السیر و المغازی‌، به‌ كوشش‌ سهیل‌ زكار، بیروت‌، ١٩٧٨؛
ابن‌ حزم‌، علی‌، جمهرة انساب‌ العرب‌، بیروت‌، ١٩٨٣م‌؛
ابن‌ خلدون‌، العبر، به‌ كوشش‌ خلیل‌ شحاده‌ و سهیل‌ زكار، بیروت‌، ١٩٨١م‌؛
ابن‌ سعد، الطبقات‌ الكبری‌، بیروت‌، دارصادر؛
ابن‌ عدیم‌، عمر، بغیة الطلب‌، به‌ كوشش‌ سهیل‌ زكار، دمشق‌، ١٩٨٨م‌؛
ابن‌ هشام‌، عبدالملك‌، السیرة النبویة، به‌ كوشش‌ مصطفى سقا، قاهره‌، ١٩٣٦م‌؛
اكوع‌، محمد، حاشیه‌ بر الاكلیل‌ همدانی‌، قاهره‌، ١٣٨٣ق‌؛
جبوری‌، یحیى‌، الجاهلیة، بغداد، ١٩٦٨م‌؛
دباغ‌، مصطفى مراد، بلادنا فلسطین‌، بیروت‌، ١٣٩٣ق‌ / ١٩٧٣م‌؛
زیدان‌، جرجی‌، المؤلفات‌ الكاملة، بیروت‌، ١٩٨٢م‌؛
سمعانی‌، عبدالكریم‌، الانساب‌، حیدرآباد دكن‌، ١٩٦٣م‌؛
طبری‌، تاریخ‌؛
عاقل‌، نبیه‌، «فلسطین‌ من‌ الفتح‌ العربی‌ الاسلامی‌ الی‌ اواسط القرن‌ الرابع‌ الهجری‌»، موسوعة خاص‌، ج‌ ٢؛
علی‌، جواد، المفصل‌ فی‌ تاریخ‌ العرب‌ قبل‌ الاسلام‌، بیروت‌، ١٩٧٠م‌؛
قطب‌، اسحاق‌ یعقوب‌، «التركیب‌ الاجتماعی‌ للشعب‌ الفلسطینی‌»، موسوعة خاص‌، ج‌ ١؛
قلقشندی‌، احمد، صبح‌ الاعشی‌، به‌ كوشش‌ محمدحسین‌ شمس‌الدین‌، بیروت‌، ١٩٨٧م‌؛
همو، نهایةالارب‌، بیروت‌، ١٩٨٤م‌؛
مسعودی‌، علی‌، التنبیه‌ و الاشراف‌، به‌ كوشش‌ عبدالله‌ اسماعیل‌ صاوی‌، بغداد، ١٩٣٨م‌؛
مفضل‌ ضبی‌، محمد، المفضلیات‌، به‌ كوشش‌ احمد محمد شاكر و عبدالسلام‌ هارون‌، قاهره‌، ١٩٤٢م‌؛
مقریزی‌، احمد، البیان‌ و الاعراب‌ عما بارض‌ مصر من‌ الاعراب‌، به‌ كوشش‌ عبدالمجید عابدین‌، اسكندریه‌، دارالمعرفة الجامعیه‌؛
واقدی‌، محمد، المغازی‌، به‌ كوشش‌ مارسدن‌ جونز؛
یعقوبی‌، احمد، «البلدان‌»، همراه‌ الاعلاق‌ النفیسة ابن‌ رسته‌، به‌ كوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ١٨٩١م‌؛
نیز:. EI^٢

پروین‌ قدسی‌زاد