بَراءِ بْنَ مَعْرور (د صفر١ق/ اوت ٦٢٢م)، از انصار و صحابی پيامبر(ص). وي از تيرۂ بنی‌سلمۀ خزرج بود (عروه، ١٢٦؛ ابن‌سعد، ٣/ ٦١٨) و در يثرب سرور قوم خويش به‌شمار می‌رفت (ابن‌هشام، ٢/ ٨١؛ طبری، ٢/ ٣٦٠). اگرچه مطابق پاره‌ای روايات براء در «عقبۀ اولى» كه جمعي از دو قبيلۀ مهم يثرب ــ اوس و خزرج ــ با پيامبر (ص) بيعت كردند، حضور داشت (ابن عبدالبر، ١/ ١٥١؛ ابن‌حجر، ١/ ١٤٩؛ ابن‌اثير، ١/ ١٧٣)، اما به رواياتی ديگر او نخستين‌بار، هنگامی كه همراه گروهی از مسلمانان يثرب براي گزاردن حج به مكه آمد، موفق به ديدار حضرت رسول (ص) شد (ﻧﻜ : ابن‌هشام، ٢/ ٨١-٨٢؛ ابن‌سعد، ٣/ ٦١٨، ٦١٩؛ احمدبن حنبل، ٣/ ٤٦٠-٤٦٢). ازاين‌رو، می‌توان احتمال داد كه براء بر اثر تبليغات نخستين گروه از بيعت‌كنندگان با حضرت رسول (ص) در «عقبۀ اولى»، به اسلام گرايش يافت و مسلمان شد (ﻧﻜ : طبری، ٢/ ٣٦٠-٣٦١). گفته شده است كه از ميان گروه بيعت‌كنندگانِ «عقبۀ ثانيه»، ١٢ نفر «نقيب» شدند كه يكی از آنان براء بود (ابن‌هشام، ٢/ ٨٦؛ ابن‌سعد، ٣/ ٦١٨؛ عروه، ‌همانجا؛ ابن‌ حبيب، ٢٦٨، ٢٧٠).
چون عنوان نخستين بيعت‌كننده با حضرت رسول (ص) در عقبه، ميان انصار، همواره افتخارآميز به‌شمار می‌آمد، در اينكه آيا براء نخستين بيعت‌كننده بوده است يا نه، ميان روايات منقول از بازماندگان قبايل مدينه، اختلاف است (ابن‌هشام، ٢/ ٨٩، ١٠٣؛ طبری، ٢/ ٣٦٤؛ قس: بلاذری، ١/ ٢٥٣، ٢٥٤؛ ابن‌سعد، ١/ ٢٢٢، ٤/ ٨-٩). براء در اين بيعت، به نمايندگی از سوی مردم يثرب با پيامبر (ص) عهد كرد كه همگی از او و ديانت اسلام همچون جان و مال و خاندان خويش دفاع كنند (ابن‌هشام، ٢/ ٨٤-٨٥؛ احمد بن حنبل، ٣/ ٤٦١-٤٦٢؛ طبری، ٢/ ٣٦٢). بر مبنای همين روايات، وی نخستين كسی بود كه در راه سفر به مكه، به جانب كعبه – و نه بيت‌المقدس كه ديگر مسلمانان به هنگام نماز روی بدان سو می¬‌كردند- نماز گزارد، اما چون در نخستين ديدار، آن را با پيامبر (ص) در ميان نهاد، رسول اكرم (ص)‌ با اين كار مخالفت فرمود (كلبی، ٢/ ٩٩؛ ابن‌هشام، ٢/ ٨٢-٨٣؛ ابن‌سعد، ٣/ ٦١٩؛ احمدبن حنبل، ٣/ ٤٦١؛ دارقطنی، ٤/ ٢٠٣٧-٢٠٣٨). براء پيش از آنكه پيامبر (ص) به مدينه وارد شود، وفات يافت. آن حضرت بر مدفن وی نماز گزارد و در حق او دعای خير كرد (ابن‌سعد، ٣/ ٦١٩، ٦٢٠؛ كلبی، همانجا، ذهبی، ١/ ٢٦٧ نيز ﻧﻜ : كليني، ٣/ ٢٥٤ ، ٤/ ٤٥).
گفته‌اند كه براء نخستين كسی بود كه وصيت كرد تا ثلث مالش را در راه اسلام انفاق كنند (ابن‌سعد، كلبی، بلاذری، همانجاها؛ كلينی، ٣/ ٢٥٥). فرزند او بشر خود از صحابيان حضرت رسول (ص) بود و در بيعت عقبه همراه پدر خويش حضور داشت (بلاذری، ١/ ٢٥٢)، سپس در جنگ بدر و جز آن شركت جست (ابن‌هشام، ٢/ ١٠٣؛ كلبی، همانجا؛ بلاذری، ١/ ٢٤٦). ام‌مبشر، دختر براء، همسر زيدبن حارثه- از بزرگان صحابه- بود و جابربن عبدالله از او احاديثی نقل كرده است (ابن قدامه، ١٤٤). خُليده همسر براء نيز از بيعت‌كنندگان با پيامبر (ص)‌ بود و هم از آن حضرت حديث روايت كرده است (ابن‌سعد، ٨/ ٣١٣).

مآخذ

ابن‌اثير، علی، اسدالغابة، بيروت، داراحياء‌التراث‌العربی؛
ابن حبيب، محمد، المحبر، به كوشش ايلزه ليشتن اشتتر، حيدرآباد دكن، ١٣٦١ق/ ١٩٤٢م؛
ابن‌ حجر عسقلانی، احمد، الاصابة، قاهره، ١٣٢٨ق؛
ابن سعد، الطبقات الكبرى، بيروت، دارصادر؛
ابن‌عبدالبر، يوسف، الاستيعاب، به كوشش علي‌محمدبجاوی، قاهره، ١٣٨٠ق/ ١٩٦٠م؛
ابن‌قدامۀ مقدسی، عبدالله، الاستبصار فی نسب‌ الصحابة من‌ الانصار، به كوشش علی نويهض، بيروت، ١٣٩١ق/ ١٩٧١م؛
ابن‌هشام، عبدالملك، السيرة النبوية، به كوشش مصطفى سقا و دیگران، قاهره، ١٣٥٥ق/ ١٩٣٦م؛
احمد بن حنبل، مسند، قاهره، ١٣١٣ق؛
بلاذری، احمد، انساب الاشراف، به کوشش محمد حمیدالله، قاهره، ١٩٥٩م؛
دارقطنی، علی، المؤتلف و المختلف، به کوشش موفق بن عبدالله، بیروت، ١٤٠٦ق/ ١٩٨٦م؛
ذهنی، محمد، سیر اعلام النبلاء، به کوشش شعیب ارنؤوط، بیروت، ١٤٠٥ق/ ١٩٨٥م؛
طبری، تاریخ؛
عروة بن زبیر، مغازی رسول الله (ص)، به کوشش محمد مصطفێ اعظمی، رياض، ١٤٠١ق/ ١٩٨١م؛
كلبی، هشام، نسب معد و اليمن الكبير، به كوشش محمود فردوس العظم، دمشق، داراليقظة ‌العربيه؛
كلينی، محمد، الفروع من‌ الكافی، به كوشش علی‌اكبر غفاری، بيروت، ١٤٠١ ق.

كيانوش صديق