اَحْمَدِ بْنِ عیسى عَلَوی (د ٣٤٥ق/ ٩٥٦م)، معروف به مهاجر، نیای بنی مهاجر در حضرموت. نسب وی از طریق نیای بزرگش علی عُریضی، به امام جعفر صادق (ع) می‌رسد (فخرالدین رازی، ١١١). نیای او محمد از مدینه به بصره کوچ کرد و در آنجا ساکن شد (امین، حسن، ٤/ ٣١). احمد در بصره زاده شد. پدر او در این شهر نقیب علویان بود و او خود نیز از پیشوایان و بزرگان علوی به‌شمار می‌رفت. وی تا ٣١٧ق در بصره زیست و در این سال به علت ناامنی عراق و حملۀ قرمطیان به بصره، به همراه فرزند خود عبدالله و برخی دیگر از سادات از بصره هجرت کرد و ظاهراً مقصد او مکه بود، اما به سبب اشغال مکه از سوی قرمطیان، حدود یک سال در مدینه ماند و در ٣١٨ق وارد مکه شد و حج گزارد. پس از آن با تمامی همراهان آهنگ یمن کرد و در آبادی هجرین رحل اقامت افکند و پس از آن به جاهای دیگر کوچک کرد وسرانجام به حُسیسه رفت و در آنجا درگذشت (امین،محسن، ٣/ ٥٩؛ شاطری، ١/ ١٥٣-١٥٤، برای دیگر روایات دربارۀ خط سیر هجرت او، نک‌ : زرکلی، ١/ ١٩١؛ دانشنامه). وی به سبب همین هجرت از بصره به حضرموت، به «مهاجر» ملقب شد (امین، حسن، همانجا).
احمد اهل فضل و دانش بود و در فقه، حدیث، ادب و علوم عقلی دست داشت (شاطری، ١/ ١٥٥-١٥٦). از دو بیت شعری که برای محمد بن جریر طبری، فقیه و مورخ بزرگ (د ٣١٠ق/ ٩٢٢م) ارسال داشته، و از پاسخ وی، روشن می‌شود که با عالمان و متفکران روزگار خود در ارتباط بوده است (نک‌ : خطیب، ٢/ ١٦٦؛ نیز نک‌ : امین، حسن، ٤/ ٣٠).
هنگام ورود احمد به حضرموت، مذهب اباضی پیروان بسیار داشت و او با آنان به مبارزه برخاست (همو، ٤/ ٣١). گرچه مذهب او دقیقاً معلوم نیست، اما اینکه در آغاز ورود به حضرموت در جبیل ــ که شیعه‌نشین بود ــ ساکن شد (شاطری، ١/ ١٥٤). می‌تواند احتمال شیعی‌بودن او را تقویت کند؛ اما شاطری (١/ ١٥٦-١٥٧) بر آن است که او بر مذهب شافعی بود و این مذهب را او و فرزندانش در آن دیار رواج داده‌اند.
اعقاب احمد، نخست‌در حسیسه ماندند و برخی از آنان به اطراف مهاجرت کردند. نخستین کسی که از این خاندان در «تریم» ساکن شد، شریف علی بن علوی بود. از همان زمان (٥٢١ق/ ١١٢٧م) این شهر به معنی اعم مرکز خاندان «با علوی»، یعنی اعقاب علوی خوانده شده است (امین، محسن، همانجا؛ دانشنامه). فرزند احمد، عبدالله (د ٣٨٢ق/ ٩٩٢م) نیز از عالمان و صوفیان روزگار خود در یمن و حضرموت بود (شاطری، ١/ ١٥٨-١٦١).
مزار احمد اکنون در شعب مَخْدَم (شعب احمد) در بیرون حسیسه زیارتگاه است (همو، ١/ ١٥٨؛ دانشنامه).

مآخذ

امین، حسن، الموسوعة الاسلامیة، بیروت، ١٣٩٩ق/ ١٩٧٩م؛
امین، محسن، اعیان الشیعة، به کوشش حسن امین، بیروت، ١٤٠٣ق/ ١٩٨٩م؛
خطیب بغدادی، احمد، تاریخ بغداد، قاهره، ١٣٤٩ق؛
دانشنامه؛
زرکلی، اعلام؛
شاطری، محمد، ادوار تاریخ الحضرمی، جده، مکتبة الارشاد؛
فخرالدین رازی، الشجرةالمبارکة، به کوشش مهدی رجائی، قم، ١٤٠٩ق.

حسن یوسفی اشکوری