دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٣٥ - ایاس بن معاویه
ایاس بن معاویه
نویسنده (ها) :
حسن یوسفی اشکوری
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٠ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اِیاسِ بْنِ مُعاویه، ابو واثله (د ١٢٢ ق/ ٧٤٠م)، قاضی و محدث مشهور بصره. وی از تیرۀ بنی مُزَن از قبیلۀ مُضَری بنی خزیمه بود. نیای او، ایاس بن هلال را از صحابه، و پدرش معاویة بن قره را از بزرگان بصره به شمار آوردهاند (بلاذری، ١١/ ٣٣٧؛ ابن قتیبه، ٤٦٧؛ مزی، ٣/ ٤٠٧).
وی نخستین سالهای زندگی را با سماع حدیث آغاز كرد و از پدرش و نیز انس بن مالك و سعید بن مسیب حدیث شنید (بخاری، ١(١)/ ٣٩٨) و كسانی چون محمد بن عجلان، شعبة بن حجاج و حماد بن سلمه از وی استمـاع حدیث كردند (نک : مزی، ٣/ ٤٠٧- ٤٠٨). منابع وی را ثقه دانستهاند (نک : ابن سعد، ٧/ ٢٣٤؛ ابن حبان، ٤/ ٣٥).
ایاس در دورۀ خلافت عمر بن عبدالعزیز (٩٩-١٠١ ق) به مقام قضا دست یافت، اما در این منصب چندان پایدار نماند (خلیفه، ٢/ ٤٦٧؛ طبری، ٦/ ٥٥٤؛ ذهبی، ٤٥). اندكی بعد، در زمان ولایت ابنهبیره (ه م) بر عراق منصب حسبه بر واسط را پذیرفت (بلاذری، ١١/ ٣٣٨) و احتمالاً تا پایان زندگی، بر این منصب ماند (همو، ١١/ ٣٤٦).
مآخذ
ابن حبان، محمد، الثقات، حیدرآباد دكن، ١٣٩٨ ق/ ١٩٧٨ م؛
ابنسعد، محمد، الطبقات الکبرى، بیروت، دارصادر؛
ابن قتیبه، عبدالله، المعارف، به كوشش ثروت عكاشه، قاهره، ١٩٦٠ م؛
بخاری، محمد، التاریخ الكبیر، حیدرآباد دكن، ١٤٠٢ ق/ ١٩٨٢ م؛
بلاذری،احمد، انساب الاشراف، به كوشش سهیل زكار و ریاض زركلی، بیروت، ١٤١٧ ق/ ١٩٩٦ م؛
خلیفة بن خیاط، تاریخ، به كوشش سهیل زكار، دمشق، ١٩٦٨ م؛
ذهبی، محمد، تاریخ الاسلام، حوادث ١٢١-١٤٠ ق، به كوشش عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، ١٤٠٨ ق/ ١٩٨٨ م؛
طبری، تاریخ؛
مزی، یوسف، تهذیب الكمال، به كوشش بشار عواد معروف، بیروت، ١٤٠٥ ق/ ١٩٨٥ م.
حسن یوسفی اشكوری