اَبوالْیسَر، كعب بن عمرو (‌د ٥٥ ق / ٦٧٥ م)‌، صحابی پیامبر اكرم (ص). او از انصار و از بنی عدی، تیرۀ بنی سلمۀ قبیلۀ خزرج بود (واقدی، ١ / ١٧٠؛ ابن سعد، ٣ / ٥٨١؛ ابن حزم، ٣٥٩- ٣٦٠).
ابوالیسر در پیمانهای عقبه شركت داشت (ابن هشام، ٢ / ١٠٥؛ ابن سعد، ‌همانجا) و در جنگهای بد‌ر، احد و دیگر غزوات، ‌همراه پیامبر (ص) بود (واقدی، ١ / ٢٩٦، ٢ / ٦٦٠؛ ابن هشام، ٣ / ٣٥٠). در غزوۀ بدر، با آنكه گفته‌اند ٢٠ سال بیش نداشت (ابن سعد، همانجا؛ قس: بلاذری، ١ / ٢٤٧)، عباس بن عبدالمطلب، عموی پیامبر را به اسارت درآورد و به همین سبب پبامبر (ص) ‌او را ستود (ابن سعد، ٤ / ١٢؛ احمد بن حنبل، ١ / ٣٥٣) و همین امر ظاهراً، بعدها موجب شهرت او شده است (نک‌ : ابوالفرج، ٦٥). واقدی از كس دیگری به عنوان اسیر ابوالسیر نام برده كه پرچمدار مشركان بود (١ / ١٤٠؛ نیز نک‌ : ابن هشام، ٢ / ٣٠٠) و ظاهراً به همین سبب گفته‌اند كه ابوالیسر پرچم مشركان را در این نبرد سرنگون ساخت (نک‌ : ابن عبدالبر، ٤ / ١٧٧٦).
از زندگی او در دوران پس از پیامبر (ص) گزارشی در دست نیست، اما از گفتۀ بلاذری (همانجا) ‌چنین برمی‌آید كه او در جنگهای جمل و صفین در دوران خلافت حضرت علی (ع) حضور داشته است. در متن نه چندان مشهوری از پیمان‌نامۀ ‌حكمیت در پایان جنگ صفین نیز نام ابوالیسر انصاری به عنوان یكی از شهود آمده (نک‌ : نصر بن مزاحم، ٥٠٤، ٥٠٦؛ قس: بلاذری، ٢ / ٣٣٥، كه ذكری از او نكرده است) و در سایر مآخذ نیز به حضور او در جنگ صفین اشاره شده است (نک‌ : ابن عبدالبر، ‌همانجا؛ ابن اثیر، ٥ / ٣٢٣؛ ذهبی، ٢ / ٥٣٧).
وی در مدینه درگذشت (بلاذری، ١ / ٢٤٧؛ ابن‌حجر، ٤ / ٢٢١) و گفته‌اند كه آخرین كس از بازماندگان جنگ بدر بود (نک‌ : ابوبشر، ٦٢؛ ابن حبّان، ١٨).
ابوالیسر از پیـامبر (ص) احـادیثی روایـت كـرده است (نک‌ : احمد بن حنبل، ٣ / ٤٢٧؛ مزی، ٨ / ٣٠٦- ٣٠٨) و كسانی چون موسی بن طلحة ابن عبیدالله و عبادة بن ولید از او حدیث روایت كرده‌اند (نک‌ : ذهبی، همانجا).

مآخذ

ابن اثیر، علی، اسدالغابة، قاهره، ١٢٨٠ ق؛
ابن حبان، محمد، مشاهیر علماء الامصار، به كوشش فلایشهامر، قاهره، ١٣٧٩ ق / ١٩٥٩ م؛
ابن حجر عسقلانی، احمد، الاصابة، قاهره، ١٣٢٨ ق / ١٩١٠ م؛
ابن حزم، علی، جمهرة انساب العرب، به كوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ١٩٨٢ م؛
ابن سعد، محمد، الطبقات الكبری، به كوشش احسان عباس، بیروت، دار صادر؛
ابن عبدالبر، ‌یوسف، الاستیعاب، به كوشش علی محمد بجاوی، قاهره، ١٣٨٠ ق / ١٩٦٠ م؛
ابن هشام، عبدالملك، السیرة النبویة، به كوشش ابراهیم ابیاری و دیگران، ‌قاهره، ١٣٧٥ ق / ١٩٥٥ م؛
ابوبشر دولابی، محمد، الكنی و الاسماء، حیدرآباد دكن، ١٣٢٢ ق؛
ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، به كوشش احمد صقر، قاهره، ١٣٦٨ ق / ١٩٤٩ م؛
احمد بن حنبل، مسند، قاهره، ١٣١٣ ق؛
بلاذری، احمد، ‌انساب الاشراف، ج ١، به كوشش محمد حمیدالله، قاهره، ١٩٥٩ م، ج ٢، به كوشش محمدباقر محمودی، بیروت، ١٣٩٤ ق / ١٩٧٤ م؛
ذهبی، محمد، سیر اعلام النبلاء، به كوشش شعیب ارنؤوط، بیروت، ١٤٠٥ ق / ١٩٨٥ م؛
مزی، یوسف، تحفة الاشراف، بمبئی، ١٣٩٧ ق / ١٩٧٧ م؛
نصر بن مزاحم، وقعة صفین، به كوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ١٣٨٢ ق / ١٩٦٢ م؛
واقدی، ‌محمد، ‌المغازی، به كوشش مارسدن جونز، لندن، ١٩٦٦ م.

حمید ابوطالبی