اَبوطَلْحه، زید بن سهل بن اسود بن حرام خزرجی، از انصار و صحابی مشهور پیامبر (ص) و از دلاوران و تیراندازان برجستۀ صدر اسلام. در بیعت عقبه و جنگهای بدر و احد و خندق در ركاب حضرت رسول اكرم (ص) حضور داشت (ابن سعد، ٣ / ٥٠٤)؛ در جنگ احد پیشاپیش پیامبر تیر می‌انداخت و صدایی چندان مهیب داشت كه پیامبر اكرم آن را، برای رعب افكندن در دل دشمن، برتر از گروهی از مردان جنگی می‌دانست (واقدی، ١ / ٢٤٣؛ احمد بن حنبل، ٣ / ٢٠٣).
ابوطلحه احادیثی از پیامبر اسلام روایت كرده است. پسرش عبدالله و نواده‌اش اسحاق بن عبدالله و انس بن مالك و عده‌ای دیگر نیز از او روایت كرده‌اند (ابن‌عساكر، ٦ / ٦٠٨؛ ابن‌قیسرانی، ١ / ١٤٢؛ نیز نك‌ : احمد بن حنبل، ٤ / ٢٨-٣٠). ابوطلحه بسیار روزه می‌داشت و گفته‌اند: بعد از رحلت رسول خدا (ص) ٤٠ سال زیست و در این مدت جز در بیماری یا مسافرت و روزهای فطر و قربان در بقیۀ ایام همواره روزه‌دار بود (ابن سعد،٣ / ٥٠٦؛ ابن عساكر، ٤ / ٦٢٤). نوشته‌اند كه پیكر پیامبر اكرم را پس از وفات در قبری كه ابوطلحه به روش اهل مدینه كنده بود، قرار دادند (نک‌ : طبری، ٣ / ٢١٣؛ طبرسی، ١٤٤).
دربارۀ تاریخ و محل مرگ ابوطلحه در منابع ما اختلاف بسیار است: عده‌ای وفات او را ٣١، ٣٢، یا ٣٥ ق در مدینه ذكر كرده‌اند (نک‌ : ابن عبدالبر، ٢ / ٥٥٤؛ طبری ٤ / ٣٨٠؛ خلیفة بن خیاط، ١ / ٢٠١؛ ابن‌عماد، ١ / ٤٠). به روایت دیگر او در ٧٠ سالگی در ٤٣ ق / ٦٥٥ م درگذشت و خلیفه عثمان بن عفّان بر جنازۀ او نماز گزارد (ابن حبّان، ١٥). ابن اثیر وفات او را در ٣٢ یا ٥١ ق دانسته است (٣ / ١٣٠). همچنین گفته‌اند كه وی در ٥١ یا ٥٢ ق ضمن سفر برای جنگی دریایی در كشتی درگذشت و بعد از ٦ روز بدون اینكه تغییری در جنازه‌اش پیدا شده باشد، در جزیره‌ای به خاك سپرده شد (بخاری، ١ / ٨٧؛ بسوی، ٣ / ٣١٩؛ ابن عبدالبر، همانجا؛ نیز نك‌ : ابن سعد، ٣ / ٥٠٧).
با توجه به اینكه به گفتۀ بعضی از مورخان، ابوطلحه ٤٠ سال بعد از رحلت پیامبر (ص) زیسته بوده، به نظر می‌رسد وفات او در ٧٠ سالگی و در ٥٠ یا ٥١ ق / ٦٧٠ یا ٦٧١ م بوده است.

مآخذ

ابن اثیر، الكامل؛
ابن حبّان، محمد، مشاهیر علماء الامصار، به كوشش م. فلایش هامر، قاهره، ١٣٧٩ ق / ١٩٥٩ م؛
ابن سعد، محمد، الطبقات الكبری، بیروت، دارصادر؛
ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، به كوشش علی محمد بجاوی، قاهره، مكتبة نهضة مصر؛
عساكر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، به كوشش محمد بن رزق بن طرهونی، عمان، دارالبشیر؛
ابن عماد، عبدالحی بن احمد، شذرات الذهب، قاهره، ١٣٥٠ ق؛
ابن قسیرانی شیبانی، محمد بن طاهر، الجمع بین كتابی ابی نصر الكلاباذی و ابی بكر الاصبهانی فی رجال بخاری و مسلم، بیروت، ١٤٠٥ ق؛
احمد بن حنبل، مسند، بیروت، دارصادر؛
بخاری، محمد بن اسماعیل، التاریخ الصغیر، به كوشش محمود ابراهیم زاید، بیروت، ١٤٠٦ ق / ١٩٨٦ م؛
بسوی، یعقوب بن سفیان، المعرفة و التاریخ، به كوشش اكرم ضیاء عمری، بغداد، ١٤٩٤ ق / ١٩٧٤ م؛
خلیفة ابن خیاط، الطبقات، به كوشش سهیل زكار، دمشق، ١٩٦٦ م؛
طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، به كوشش علی اكبر غفاری، بیروت، ١٣٩٩ ق / ١٩٧٩ م؛
طبری، تاریخ؛
واقدی، محمد بن عمر، المغاری، به كوشش مارسدن جونز، لندن، ١٩٦٦ م.

ابوالحسن دیانت