اَبوسَلَمه، عبدالله بن عبدالاسد بن هلال (د ٤ ق/٦٢٥ م)، صحابی و برادر رضاعی پیامبر (ص). مادرش بَرّه، دختر عبدالمطلب (ابن سعد، ٣/ ٢٣٩) و خود پسر عمۀ پیامبر (ص) بود. وی از زنی ثُوَبیه نام كه پیش از حلیمه مُرضعۀ پیامبر (ص) بود، شیر خورد و از آن رو برادر رضاعی پیامبر نیز شمرده می‌شود (همو،
١/ ١٠٨). وی از نخستین كسانی بود كه اسلام آورد (ابن اسحاق، ١٤٣؛ ابن سعد، ٣‌/ ٢٣٩) و همراه همسرش با گروه معدودی در هجرت اول به حبشه رفت (ابن اسحاق، ١٧٦؛ ابن سعد، ١/٢٠٤). چون خبر مسلمان شدن مردم مكه به آنان رسید، وی همراه مهاجران از حبشه بازگشت و چون از نادرستی خبر آگاه شد، از بیم آزار مشركان در جوار و پناه دایی خود ابوطالب،‌به مكه درآمد (ابن اسحاق، ١٦٤؛ ابن هشام، ٢/٥). ابوسلمه همچنین با نخستین گروه از مسلمانان به مدینه هجرت كرد (همو، ٢/١١٢-١١٣). پیش از غزوۀ ذوالعشیرة، پیامبر اكرم او را در مدینه به جانشینی خود گماشت (واقدی، ١/٧؛ ابن هشام، ٢/ ٢٤٨). وی در غزوۀ بدر شركت داشت (همو، ٢/ ٣٣٩) و در غزوۀ احد زخمی به او رسید و به خانۀ خود بازگشت. چندی بعد همراه پیامبر (ص) برای جنگ به حمراء الاسد رفت (واقدی، ١/٣٤٠-٣٤١). پس از مراجعت به مدینه یك ماه به مداوای زخم خود پرداخت، تا اینكه در آغاز محرم ٣ ق، پیامبر (ص) او را در رأس ١٥٠ تن به سوی بنی اسد فرستاد (همانجا). در بازگشت به مدینه، زخم كهنۀ او ناسور شد و به همان علت درگذشت و در مدینه به خاك سپرده شد (واقدی، ١/٣٤٣؛ ابن سعد، ٣/٢٤٠؛ بلاذری، ١/٢٠٧). به هنگام نزع، پیامبر (ص) بر بالین او حضور داشت و پس از مرگ چشمان او را بر هم نهاد (ابن سعد، ٣/٢٤١). ام سلمه زوجۀ او نیز پس از درگذشت ابوسلمه در اواخر شوال سال ٤ ق به عقد نكاح پیامبر (ص) درآمد (واقدی، ١/٣٤٤). از ابوسلمه حدیثی نقل شده است (احمد بن حنبل، ٤/٢٧). عمر یكی از پسران ابوسلمه، در جنگ جمل در سپاه امام علی (ع) بود و از طرف آن حضرت والی بحرین شد (ابن قتیبه، ١٣٦)، سپس والی فارس و به قولی حلوان و ماه و ماسبذان شد (بلاذری، ١/٤٣٠).

مآخذ

ابن اسحاق، محمد، السیر و المغازی، به كوشش سهیل زكار، بیروت، ١٣٩٨ ق/ ١٩٧٨ م؛
ابن سعد، محمد، الطبقات الكبری، بیروت، دار صادر؛
ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، به كوشش ثروت عكاشه، قاهره، ١٩٦٠ م؛
ابن هشام، السیرة النبویة، به كوشش مصطفی سقّا و دیگران، قاهره، ١٣٧٥ ق/١٩٥٥ م؛
احمد بن حنبل، مسند، قاهره، ١٣١٣ ق؛
بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، به كوشش محمد حمیدالله، قاهره، ١٩٥٩ م؛
واقدی، محمد بن عمر، كتاب المغازی، به كوشش مارسدن جونز، لندن، ١٩٦٦ م.

عبدالامیر سلیم