اَبوُمَرْثَدِ غَنَوی، كَنّاز بن حُصَین (د ١٢ ق / ٦٣٣ م)، صحابی پیامبر (ص). او از طایفۀ بنی غنی و از اعراب مُضَری بود و حلیف و همسال حمزة بن عبدالمطلب شمرده می‌شد (عروة بن زبیر، ١٥٦؛ ابن سعد، ٣ / ٤٧). وی از نخستین مهاجران بود و در مدینه، پیامبر (ص) میان او و عبادة بن صامت پیمان برادری برقرار كرد (ابن سعد، همانجا؛ ابن حبیب، ٧١).
در سریۀ حمزة بن عبدالمطلب كه در رمضان و آغاز هفتمین ماه هجرت اتفاق افتاد، او یكی از ١٥ مهاجری بود كه در جنگ شركت داشت (واقدی، ١ / ٩). وی همچنین در بدر و احد و خندق و دیگر غزوات حضور یافت (همو، ١ / ١٥٣؛ ابن سعد، همانجا؛ ابن عبدالبر، ٤ / ١٧٥٥). فرزندش مرثد نیز كه در ٣ ق از سوی پیامبر (ص) به سریۀ رجیع گسیل شده بود، در همان سریه به شهادت رسید (ابن‌حبیب، ١١٨؛ ابن‌قتیبه، ٣٢٧). ابومرثد در خلافت ابوبكر در مدینه درگذشت (عروة بن زبیر، ابن سعد، ابن قتیبه، همانجاها).
با اینهمه گفته‌اند كه وی تا زمان عثمان زنده بود (ابن حزم، ٢٤٧) و در اجنادین شام كشته شد (ابن حبان، ١٨). ابن شَدّاد نیز به نقل از ابن عساكر، قبری را در حوالی دمشق به او نسبت داده است (ص ١٨٣؛ قس: ابن كثیر، ٦ / ٣٥٤؛ نیز نك‌ : یاقوت، ٢ / ٣١٦)، ولی با توجه به اقوال دیگر مورخان مبنی بر وفات او در مدینه ــ چنانكه ابن شداد نیز اشاره كرده است ــ این نكته درست به نظر نمی‌رسد. از طریق ابومرثد روایتی از پیامبر (ص) نقل شده است (نك‌ : احمد بن حنبل، ٤ / ١٣٥؛ مزّی، ٨ / ٣٢٨- ٣٢٩).

مآخذ

ابن حبان، محمد، مشاهیر علماءالامصار، به كوشش فلایشهمر، قاهره، ١٣٧٩ ق / ١٩٥٩ م؛
ابن حبیب، محمد، المحبر، به كوشش ا. لیشتن اشتتر، حیدرآباد دكن، ١٣٦١ ق / ١٩٤٢ م؛
ابن حزم، علی بن احمد، جمهرة انساب العرب، بیروت، ١٤٠٣ ق / ١٩٨٣ م؛
ابن سعد محمد الطبقات الكبری، بیروت، دارصادر؛
ابن شداد، محمد بن علی، الاعلاق الخطیرة، به كوشش سامی دهان، دمشق، ١٣٧٥ ق / ١٩٥٦ م؛
ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، به كوشش علی محمد بجاوی، قاهره، ١٣٨٠ ق / ١٩٦٠ م؛
ابن قطیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، به كوشش ثروت عكاشه، قاهره، ١٩٦٠ م؛
ابن كثیر، البدایة؛
احمد بن حنبل، مسند، قاهره، ١٣١٣ ق؛
عروة بن زبیر، مغازی رسول الله (ص)، به كوشش محمد مصطفی اعظمی، ریاض، ١٤٠١ ق / ١٩٨١ م؛
مزّی، یوسف بن عبدالرحمن، تحفة الاشراف، به كوشش عبدالصمد شرف‌الدین، بمبئی، ١٣٩٧ ق / ١٩٧٧ م؛
واقدی، محمد بن عمر، المغازی، به كوشش مارسدن جونز، لندن، ١٩٦٦ م؛
یاقوت، بلدان.

ابوالحسن دیانت