اِبْنِ رِضْوان، ابویحیی، محمد بن رضوان بن محمد بن احمد بن ابراهیم بن ارقم نمیری (د ١٧ ربیع‌الآخر ٦٥٧ ق/ ١٣ آوریل ١٢٥٩ م)، فقیه مالكی، نحوی و لغوی. وی اهل وادی آش (شهری در ‌اندلس) بود (ابن خطیب، ٢/ ١٤١). ابن رضوان همچنین با حساب و هیأت و هندسه آشنا بوده و گفته‌اند بر یاران زمان خود برتری داشته است، وی صاحب مقامی والا و سیرتی نیكو بود (همو، ٢/ ١٤١-١٤٢). او در وادی آش (كحاله، ٩/ ٣١٨)، و بعد از مدتی در بُرشانه [از قرای اشبیلیه] به شغل قضا اشتغال داشته است (نک‌ : سیوطی، ١/ ١٠٤). قرائات سبع و لغت را از ابوكرم جودی بن عبدالرحمن فرا گرفته و از دیگران نیز تحصیل علم كرده و در غرناطه همدم و همنشین دانشمندان بوده است (ابن خطیب، ٢/ ١٤٢).

آثـار

مهم‌ترین تألیف او كتابی است خطی به نام الاحتفال فی استیفاء ماللخیل من الاحوال (بغدادی، ایضاح، ١/ ٣١) كه دربارۀ اسب نوشته است و جلد دوم آن كه خود كتاب پرحجمی است در اسكوریال (شم‌ ٩٠٢) موجود است. این نسخه كه برای كتابخانۀ امیر ابوعبدالله محمد بن نصر، سومین خلیفۀ نصیریان در غرناطه (٧٠١- ٧٠٨ ق/ ١٣٠١- ١٣٠٩ م) تدوین یافته، به بابهایی تقسیم‌بندی شده و در آن اشعاری دربارۀ اسبها آمده است. یونس بویگس، خاورشناس اسپانیایی، دربارۀ نویسندۀ آن پژوهشی دارد (ESC٢, II/ ١١٩).
دیگر آثار ابن رضوان از این قرار است: الاسطرلاب الخطی و العمل به؛ تقایید منثور و منظوم فی علم النجوم؛ شجرة فی انساب العرب؛ مختصر الغریب المصنف، كه خلاصۀ كتاب الغریب المصنف ابوعمرو اسحاق بن مرار شیبانی است؛ مختصر احیاء علوم‌الدین (ابن‌خطیب، ٢/ ١٤٢-١٤٣؛ حاجی خلیفه، ٢/ ١٢٠٩؛ بغدادی، هدیة، ٢/ ١٢٦).

مآخذ

ابن خطیب، محمد بن عبدالله، الاحاطة، به كوشش عنان محمد عبدالله، قاهره، ١٣٩٤ ق/ ١٩٧٤ م؛
بغدادی، ایضاح؛
همو، هدیة العارفین، استانبول، ١٩٦٧ م؛
حاجی خلیفه، كشف؛
سیوطی، بغیة الوعاة، به كوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ١٣٨٤ ق/ ١٩٦٤ م؛
كحاله، عمررضا، معجم المؤلفین، بیروت، ١٩٥٧ م؛
نیز:

EI٢.
ابوالحسن دیانت