اِعْتِقادْ خان، محمد مراد كشمیری (١٠٦٧- ١١٣٩ ق / ١٦٥٧-١٧٢٧ م)، دولتمرد و تاریخ‌نگار دورۀ بابُریان هند.
اعتقاد خان از خانواده‌ای ناشناخته از كشمیر بود كه به مناصب عالی حكومتی دست یافت. او نخست به خدمت خان جهان كُكلتاش درآمد، سپس وارد دربار شد و به منصب نظامی نیز رسید؛ اما پس از یك یا دو سال عزل گردید؛ سپس به یكی از دولتمردان محمد معظم (بعدها بهادرشاه، سل‌ ١١١٩-١١٢٤ ق / ١٧٠٧-١٧١٢ م) پیوست. وی پس از مرگ اورنگ زیب و آغاز سلطنت بهادرشاه از طریق منعم خان، قدرتمندترین دولتمرد دربار به دستگاه حكومت وارد گردید و منصب هزاری گرفت و ملقب به وكالت خان شد. در دورۀ جهاندارشاه (سل‌ ١١٢٤ ق) لقب بهادر یافت و به منصب دو هزاری رسید. در دورۀ فرخ سیر (١١٢٤-١١٣١ ق / ١٧١٢- ١٧١٩ م) نخست به خدمت برادران قدرتمند باره سادات (ه‌ م)، عبدالله خان و حسین علی خان درآمد و ملقب به محمد مراد خان گردید و از یساولان تزك شد (شاهنواز خان، ١ / ٣٣٩؛ اروین، I / ٣٤٠-٣٤٤؛ نیز نك‌ : معتمدخان، ٢ / ٦٢).
اعتقاد خان كه از مشاوران نزدیك شاه نیز بود، به قدرت و ثروت بسیاری دست یافت و ملقب به ركن‌الدوله گردید و منصب هفت هزاری یافت و ناحیۀ مرادآباد به تیول او داده شد كه آن را ركن آباد نامید (خافی خان، ٢ / ٧٩١-٧٩٢؛ لكهنوی، ٤٤,٢٧؛ شاهنوازخان، ١ / ٣٤٠-٣٤١؛ اروین، I / ٣٤٣).
اعتقاد خان، شاه بابری را به مبارزه با خاندان قدرتمند باره سادات كه بر فرمانروایان متأخر تیموری مسلط نبودند، برانگیخت؛ اما برادران باره سادات توطئه را كشف، و فرخ سیر را دستگیر كردند و پس از مدتی او را به قتل رساندند. اعتقادخان نیز دستگیر، و سپس خانه‌نشین گردید و تمام اموال و املاكش مصادره شد (خافی خان، ٢ / ٧٩٢-٧٩٤، ٨٠٠-٨٠٢، ٨١٣، ٨١٧؛ شاهنواز خان، ١ / ٣٤٢-٣٤٣؛ لكهنوی، همانجا). اروین به خیانت اعتقاد خان نسبت به سرور خود در این ماجرا اشاره می‌كند. (I / ٣٨١).
اعتقادخان تا دورۀ محمد شاه بابری (سل‌ ١١٣١-١١٦١ ق / ١٧١٩- ١٧٤٨ م) خانه‌نشین بود. چون قدرت خاندان باره سادات رو به كاستی نهاد، از جانب محمد شاه منصب پیشین را باز یافت و با اینكه كمك هزینه‌ای نیز به او پرداخت می‌شد، نقشی در دستگاه حكومتی به او محول نگردید (شاهنواز خان، ١ / ٣٤٦؛ خافی خان، ٢ / ٩١٥). در برخی از منابع از اعتقاد خان به بدی یاد كرده، و خلق و خوی او را نكوهیده‌اند (همو، ٢ / ٧١٩؛ اروین، I / ٣٤٤؛ طباطبایی، ٢ / ٤١١).
اعتقادخان دوستدار ادب بود و خود نیز شعر می‌سرود. تألیف كتاب تاریخ اعتقادخانی را به او نسبت می‌دهند. در این كتاب به بیان رویدادهای پادشاهان بابری زمان اعتقادخان پرداخته شده، و سروده‌هایی از او نیز در آن آمده است. نسخه‌ای خطی از این كتاب در كتابخانۀ شخصی نذیر احمد در هندوستان موجود است (نذیراحمد، ١٨٦- ١٨٨؛ نك‌ : خوشگو، ٢٠٦-٢٠٧).

مآخذ

خافی خان نظام‌الملكی، محمد هاشم، منتخب اللباب، به كوشش كبیرالدین احمد، كلكته، ١٨٧٤ م؛
خوشگو، بندر، سفینه، پتنه، ١٣٧٨ ق / ١٩٥٩ م؛
شاهنواز خان، مآثرالامرا، به كوشش عبدالرحیم، كلكته، ١٨٨٨ م؛
طباطبایی، غلام‌حسین، سیرالمتأخرین، لكهنو، ١٨٨٣ م؛
معتمدخان، محمد، تاریخ محمدی، به كوشش امتیاز علی عرشی، علیگره، ١٩٦٠ م؛
نذیراحمد، «تاریخ اعتقاد خانی»، نشریۀ انجمن غالب، دهلی، ١٩٨٤ م؛
نیز:

Irvine, W., Later Mughals, New Delhi, ١٩٧١; Lakhnawi, Sh. D., Shāhnāma Munawwar Kalām, Patna, ١٩٨٠.
مجید سمیعی