جونیه، شهری بندری و خلیجی به همین نام در لبنان. نام جونیه برگرفته از واژۀ یونانی گونیا به معنی زوایا ست (مرهج، ٤ / ٨٥؛ فریحه، ٩٧).
این شهر بندری با ٥٨١‘٩٩ تن جمعیت (٢٠٠٩م / ١٣٨٨ش)، در استان جبل لبنان در ١٥ کیلومتری شمال بیروت در ساحل کسروان جای دارد («فرهنگ ... »،.npn؛ «بلدیة ... »، بش‍ ‌). جونیه در منطقه‌ای کوهستانی واقع شده است و گرچه درگذشته رونق چندانی نداشت، اما امروزه با اتصال این شهر به بیروت و دیگر نقاط لبنان از طریق راه‌آهن، بر اهمیت آن افزوده شده، و به یکی از شهرهای مهم لبنان بدل گردیده است (لامنس، ١ / ٦؛ خاطر، ١٧١؛ «بلدیة»، بش‍‌ ).
خلیج جونیه در شمال شهر واقع است و به سبب عمق زیاد این خلیج کشتیها به آسانی در آنجا رفت و آمد می‌کنند (همانجاها). رود کَلب (لیکوس باستان) از شمال شهر می‌گذرد و به خلیج جونیه می‌ریزد (لامنس، ١ / ٥). این شهر یکی از مراکز مهم صید ماهی در لبنان به شمار می‌رود و کشاورزی نیز در آنجا رونق دارد. مرکبات، زیتون و سبزیجات از فراورده‌های کشاورزی آنجا ست (مرهج، ٤ / ٩٦؛ پیولان، ١٠٩).
بندر جونیه در اوایل سدۀ ١٤ق / ٢٠م ساخته شد و در دهۀ ١٩٨٠م بسیار گسترش یافت و امروزه از مراکز مهم سیاحتی لبنان به شمار می‌رود (نک‍ : لامنس، ١ / ٦؛ خاطر، همانجا؛ «بلدیة»، بش‍ ‌).
در شمـال شهر جونیـه ــ در صربا از توابع جونیه ــ تپه‌ای است که بکرک (به عربی بکرکی) خوانده می‌شود. این تپه که به خلیج جونیه مشرف است، مقر کلیسای کاتولیک مارونی است. وجود این کلیسا، آنجا را به یکی از بزرگ‌ترین شهرهای مارونی‌نشین بدل کرده است (همانجا).

پیشینۀ تاریخی

هرچند از تاریخ جونیه در دوران باستان آگاهی روشنی در دست نیست، اما آثار کهنی که در صربا به دست آمـده است، از اهمیـت آن در دوران باستـان حکـایت دارد (لامنس، ١ / ٦، ٨‌). برخی از جغرافیانویسان مسلمان در سده‌های نخستین اسلامی کورۀ جونیه را یکی از اقلیمهای دمشق آورده‌اند (ابن خردادبه، ٧٤). ادریسی جغرافی‌نویس سدۀ ٦ ق / ١٢م نیز از دژی بزرگ در جونیه با ساکنان مسیحی آن یاد کرده است (١ / ٣٧٢). یاقوت نیز در سدۀ ٧ق / ١٣م آن را از اعمال طرابلس در ساحل دمشق نوشته است (٢ / ١٦٠).
این شهر در اوایل سدۀ ١١ق / ١٧م محل درگیری نیروهای امیرفخرالدین قورقماز (٩٩٤-١٠٤٢ق) از خاندان بنو معن (امیران دروزی لبنان) و یوسف پاشا بر سر تصاحب کسروان بود ( الاصول ... ، ٣ / ٣٥٥؛ نوفل، ١٥٦). جونیه در ١٢٥٦ق / ١٨٤٠م از مراکز مهم مبارزه بر ضد تسلط مصر بر شام به شمار می‌رفت. در این سال نیروهای عثمانی، انگلیسی، اتریشی و نیروهای مردمی در جونیه متمرکز شدند و نیروهای مصری را وادار به خروج از جونیه کردند (نک‍ : باز، ٣٥؛ صلیبی، ٧٥-٧٦؛ شدیاق، ١ / ٩٨). در زمان برقراری کنفرانس صلح پس از جنگ جهانی اول که دولت فرانسه با خواسته‌های مردم لبنان مخالفت می‌کرد، جونیه از مراکز مهم تظاهرات مردمی بر ضد فرانسه بود. مردم جونیه در ١٩٣٣م / ١٣١٢ش در برابر سلطۀ فرانسه بر لبنان اعتصاب عمومی کردند (نک‍ : قضیة، ١ / ٩٦؛ لبنان ... ، ١ / ٦٢٣؛ شیف، ٢٤-٢٦؛ وینسلو، ٢٠٣-٢٠٤, ٢١٦-٢١٧).

مآخذ

ابن خردادبه، عبیدالله، المسالک و الممالک، بیروت، ١٤٠٨ق / ١٩٨٨م؛
ادریسی، محمد، نزهة المشتاق، بیروت، ١٤٠٩ق / ١٩٨٩م؛
الاصول التاریخیة، به کوشش مسعد حلبی و نسیب وهیبه خازن، بیروت، ١٩٥٦م؛
باز، رستم، مذاکرات، به‌کوشش فؤاد افرام بستانی، بیروت، ١٩٦٨م؛
«بلدیة جونیة» (نک‍ : مل‍‌ )؛
پیولان، آ. دو، فی بلد الموارنة، ترجمۀ کمیل افرام بستانی، بیروت، ١٩٨٧م؛
خاطر، لحد، عهد المتصرفین فی لبنان، ١٨٦٢-١٩١٨م، بیروت، ١٩٦٧م؛
شدیاق، طنوس، اخبار الاعیان فی جبل لبنان، بیروت، ١٩٧٠م؛
صلیبی، سلیمان، تاریخ لبنان الحدیث، بیروت، ١٩٧٢م؛
فریحه، انیس، اسماء المدن و القری اللبنانیة، بیروت، ١٩٥٦م؛
قضیة لبنان، ١٩١٨-١٩٢٠م، به کوشش جورج ادیب کرم، بیروت، ١٩٨٥م؛
لامنس، ه‍ .، تسریح الابصار فی ما یحتوی لبنان من الآثار، بیروت، ١٤٠٢ق / ١٩٨٢م؛
لبنان فی تاریخه و تراثه، به کوشش عادل اسماعیل، بیروت، ١٩٩٣م؛
مرهج، عفیف بطرس، اعرف لبنان، بیروت، ١٩٧١-١٩٧٢م؛
نوفل، نوفل نعمت‌الله، کشف الّلثام، طرابلس، ١٩٩٠م؛
یاقوت، بلدان؛
نیز:

Jounieh, www. jounieh.gov.lb / historyc.htm;
Schiff, Z. and E. Yaa’
ri, Israel’
s Lebanon War, New York, ١٩٨٤;
Winslow, Ch., Lebanon, London, ١٩٩٦;
The World Gazetteer, www. world-gazetteer.com.

پرویز امین