اَوْدَغُست، شهری كهن در شمال باختری افریقا كه امروزه اثری از آن برجای نیست. نام آن به صورت اَوْدَغُشْت نیز ضبط شده است (نک‌ : ابن حوقل، ١/ ١٠، ٦٠-٦١، جم‌ ). این شهر كه در فاصلۀ میان °١٠ و ´١١ طول غربی و °١٨ و °١٩ عرض شمالی قرار داشت (EI٢, I/ ٧٦٢)، از شمال به سجلماسه، از جنوب به شرق سرزمین سیاهان و از غرب به سواحل اقیانوس اطلس محدود می‌شد (ابن حوقل، ١/ ٩٢-٩٣؛ یاقوت، ١/ ٣٩٩-٤٠٠).
اودغست مركز تجاری مهمی به شمار می‌آمد و در مسیر كاروانهایی بود كه از غانه یا دیگر كشورهای اسلامی از طریق صحرا رهسپار مغرب می‌شدند. در اواخر سدۀ ٤ ق/ ١٠ م بخش گسترده‌ای از سرزمین غانه به تصرف پادشاهان صنهاجی درآمد و اودغست مقر فرماندهی حكومت آنان گردید. از آن پس آیین اسلام توسط صنهاجیان و نیز بازرگانان مغربی در آنجا منتشر شد و اهالی بت‌پرست اودغست به تدریج به اسلام گرویدند (همو، ١/ ٤٠٠؛ مونس، ٩٦؛ EI٢، همانجا).
جمعیت نسبتاً فراوان آن از بربرها، عربها و سیاهان افریقایی تشكیل شده بود (ابوعبید، ٨٤٩، ٨٦٢؛ ابن سعید، ٤٧- ٤٨). در ٤٤٦ ق/ ١٠٥٤م مرابطون به فرماندهی عبدالله بن یاسین به اودغست لشكر كشیدند و آنجا را به تصرف خویش درآوردند (ابوعبید، ٨٦٢-٨٦٣). به تدریج با از میان رفتن قدرت صنهاجیان، اودغست نیز رونق خود را از دست داد و ساكنانش از آن منطقه مهاجرت كردند (EI٢، همانجا). در سدۀ ٦ ق آثار انحطاط به وضوح در آن نمایان گشت (نک‌ : ادریسی، ١/ ١٠٨).
اودغست كه همچون سرزمین مكه در دامنۀ دو رشته كوه بزرگ واقع شده بود، در زمان فرمانروایی صنهاجیان شهری آباد و پر رونق بود. ساكنانش به بركت وجود طلای مرغوب از ثروت سرشاری بهره‌مند بودند. چشمه‌های آب شیرین، نخلستانها و باغهایی گرداگرد آن را احاطه كرده بود. پرورش چارپایان، به ویژه شتر در میان اهالی اودغست رواج داشت (ابن حوقل، ١/ ٩٢؛ ابوعبید، ٨٤٨، ٨٥٠؛ ابوالفدا، ١٢٠؛ ابن عبدالمنعم، ٦٣، ٦٤). جغرافی‌دانان مسلمان از رونق بازارها و دادوستد سكه‌های زرین در اودغست خبر داده‌اند (ابن‌حوقل، ١/ ٩٩؛ ابوعبید، ٨٤٩؛ نیز نک‌ : كراچكوفسكی، ١/ ٢٠٤).
در اودغست مساجد، مدارس و ساختمانهای بزرگ و باشكوهی وجود داشت (ابوعبید، ٨٤٨، ٨٥٠؛ ابن عبدالمنعم، ٦٤).

مآخذ

ابن حوقل، صورةالارض، لیدن، ١٩٣٨ م؛
ابن سعید مغربی، علی، بسط الارض، تطوان، ١٩٥٨م؛
ابن عبدالمنعم حمیری، محمد، الروض المعطار، به كوشش احسان عباس، بیروت، ١٩٨٠ م؛
ابوعبید بكری، عبدالله، المسالك و الممالك، به كوشش وان لون و فره، تونس، ١٩٩٢ م؛
ابوالفدا، تقویم البلدان، پاریس، ١٨٤٠ م؛
ادریسی، محمد، نزهة المشتاق، بیروت، ١٤٠٩ ق/ ١٩٨٩ م؛
كراچكوفسكی، ا. ی.، تاریخ الادب الجغرافی العربی، ترجمۀ صلاح‌الدین عثمان هاشم، قاهره، ١٩٥٧ م؛
مونس، حسین، الاسلام الفاتح، قاهره، ١٤٠٨ ق/ ١٩٨٧ م؛
یاقوت، بلدان؛
نیز:

EI٢.
عزت ملاابراهیمی