بُرَیمی‌، واحه‌ای‌ در جنوب‌ شرقی‌ شبه‌ جزیرۂ عربستان‌، در مرز مشترك‌ ابوظبی‌ و عُمان‌ و نیز شهری‌ مهم‌ در این‌ سرزمین‌. این‌ واحه‌ حدود ٥٤ كمـ٢ وسعت‌ دارد ((EI² كه‌ میان‌ عمان‌ و ابوظبی‌ تقسیم‌ شده‌ است‌. بخشی‌ كه‌ به‌ ابوظبی‌ تعلق‌ دارد، امروزه‌ العین‌ نامیده‌ می‌شود و یكی‌ از مهم‌ترین‌ مناطق‌ امارات‌ متحدۀ عربی‌ است‌ كه‌ نخستین‌ دانشگاه‌ امارات‌ نیز در آن‌ ساخته‌ شده‌ است‌ (زحلان‌،.(١٢١جمعیت این‌ شهر پس‌ از استقلال‌ امارات‌ متحده عربی‌ رشد چشمگیری‌ داشته‌، چنانكه‌ در ١٣٧٤ش‌ / ١٩٩٥م‌ بالغ‌ بر ٢٢٦ هزار نفر بوده‌ كه‌ در ١٣٨١ش‌ / ٢٠٠٢م‌ به‌ ٧٠٠‘٢٩٤ نفر رسیده‌ است («فرهنگ‌...»،npn.).
تا پیش‌ از سده‌های‌ ١٣ و ١٤ق‌ / ١٩ و ٢٠م‌ این‌ ناحیه‌ توآم‌ خوانده‌ می‌شد و پس‌ از آن‌، نام‌ بریمی‌ به‌ خود گرفت‌ (ریسو، .(١٨٧ در دوره پیش‌ از اسلام‌، توآم‌ ناحیه‌ای‌ شناخته‌ شده‌ بود و به‌ سبب‌ شرایط مناسب‌ محیطی‌ مورد توجه‌ قبایل‌ ازدی‌ واقع‌ شد؛ چنانكه‌ برای‌ اقامت‌، از یمن‌ به‌ آن‌ نواحی‌ مهاجرت‌ می‌كردند (هرد بی‌،.(٤٧توآم‌ بر سر راه‌ حجاز به‌ عمان‌ قرار داشته‌، و در ٨ق‌ / ٦٢٩م‌ عمرو بن‌ عاص‌، فرستادۂ پیامبر(ص‌)، برای‌ دعوت‌ حاكم‌ ایرانی‌ باطنه‌ به‌ اسلام‌، از این‌ ناحیه‌ عبور كرده‌ است‌ (فیلیپس‌، ١٦٣).
جغرافی‌نویسان‌ مسلمان‌ در آثار خود از ٣ ناحیه‌ به‌ نام‌ توآم‌ در شبه‌ جزیره عربستان‌ نام‌ برده‌اند (نك‌ : یاقوت‌، المشترك‌، ٨٤). یكی‌ از آنها واقع‌ در قسمت‌ ساحلی‌ عمان‌، همان‌ بریمی‌ امروزی‌ است‌ و دیگری‌ در بحرین‌ قرار داشته‌ كه‌ مرواریدهای‌ آن‌ معروف‌ بوده‌ است‌ و معمولاً این‌ دو با یكدیگر خلط می‌شده‌اند (نك‌ : همو، بلدان‌، ١ / ٨٨٧).
اطلاعات‌ تاریخی‌ دربارۀ واحۀ بریمی‌ بسیار اندك‌ است‌. در ١٠٣٤ق‌ / ١٦٢٥م‌ این‌ واحه‌ در قلمرو سلطان‌نشین‌ عمان‌ بود و والی‌ آنجا از جانب‌ ناصر بن‌ مرشد، سلطان‌ وقت‌ عمان‌، منصوب‌ شده‌ بود (نك‌ : فیلیپس‌، همانجا). در اوایل‌ سدۀ ١٢ق‌ / ١٨م‌ گروههایی‌ از قبیله نعیم‌ از یمن‌ و حاشیه‌های‌ جنوبی‌ ربع‌الخالی‌ به‌ بریمی‌ مهاجرت‌ كردند. در ١٢١٥ق‌ / ١٨٠٠م‌ حاكمان‌ سعودی‌ با سپاهی‌ ٧٠٠ نفری‌ از نجدیان‌، به‌ فرماندهی‌ فردی‌ نوبه‌ای‌ تبار به‌ نام‌ حارق‌، بریمی‌ را به‌ تصرف‌ درآوردند. ایشان‌ پس‌ از تصرف‌ این‌ ناحیه‌، دژی‌ در آنجا ساختند كه‌ خرابه‌های‌ آن‌ تا به‌ امروز باقی‌ است‌. این‌ دژ پایگاهی‌ برای‌ تاخت‌ و تاز بیشتر وهابیان‌ به‌ نواحی‌ داخلی‌ عمان‌ شد (هرد بی‌،٤٨-٤٧؛ فیلیپس‌،.(١٦٣-١٦٥ در ١٢٨٦ق‌ / ١٨٦٩م‌ سلطان‌ مسقط به‌ كمك‌ قبیلۀ نعیم‌، پایگاه‌ وهابیان‌ مستقر در بریمی‌ را به‌ تصرف‌ درآورد و بار دیگر حاكمیت‌ خود را با انتصاب‌ والی‌ در این‌ منطقه‌ تثبیت‌ كرد (هرد بی‌،٦٠).
در اواسط سدۂ ١٤ق‌ / ٢٠م‌ سعودیها درصدد برآمدند تا طوایف‌ ساكن‌ بریمی‌ را از تابعیت‌ سلطان‌ عمان‌ و حاكم‌ ابوظبی‌ خارج‌ كنند. ایشان‌ با وعده‌ و وعیدهایی‌ آنها را به‌ پذیرفتن‌ تابعیت‌ خود تشویق‌ می‌كردند (فیلیپس‌، .(١٧٠ سرانجام‌، سعودیها با استقرار نیروهای‌ نظامی‌ خود در حماسه‌ ــ یكی‌ از منطقه‌های‌ مهم‌ واحۀ بریمی‌ ــ سعی‌ در تصرف‌ آن‌ داشتند. سلطان‌ عمان‌ و امیر ابوظبی‌ كه‌ تا ١٣٣١ش‌ / ١٩٥٢م‌ بر سر حاكمیت خود بر بریمی‌ مناقشه‌ داشتند، برضد سعودیها با یكدیگر متحد شدند و محل‌ استقرار نیروهای‌ آنان‌ را به‌ محاصره خود درآوردند (همو،.(١٧١ دولت‌ انگلستان‌، سلطان‌ عمان‌ و امیر ابوظبی‌ را از توسل‌ به‌ زور بر حذر داشت‌ و پیشنهاد طرح‌ دعوی‌ در دادگاه‌ بین‌المللی‌ را عنوان‌ كرد (گراتس‌،.(١٧ عمان‌ و ابوظبی‌، انگلستان‌ را به‌ نمایندگی‌ از سوی‌ خود به‌ دادگاه‌ بین‌المللی‌ كه‌ در تیرماه‌ ١٣٣٣ / ژوئیۀ ١٩٥٤، برای‌ حل‌ اختلافات‌ ارضی‌ تشكیل‌ شده‌ بود، معرفی‌ كردند؛ اما این‌ دادگاه‌ در سپتامبر ١٩٥٥ نافرجام‌ ماند و سرانجام‌، بدون‌ در نظر گرفتن‌ ادعای‌ سعودیها، واحه بریمی‌ میان‌ دو كشور عمان‌ و ابوظبی‌ تقسیم‌ شد و ٣ روستا از روستاهای‌ آن‌ به‌ عمان‌ و ٦ روستای دیگر به ابوظبی واگذار گردید (هاولی‌،١٩١-١٩٠ ؛ آنتونی‌، ١٤٧-١٤٨).

مآخذ

یاقوت‌، بلدان‌؛
همو، المشترك‌، به‌ كوشش‌ ووستنفلد، گوتینگن‌، ١٨٤٦م‌؛
نیز:

Anthony , J. D., Arab States of the Lower Gulf: People, Politics, Petroleum, Washington, ١٩٧٥;
EI² ;
Graz, L., The Omanis Sentinels of the Gulf, London, ١٩٨٢;
Hawley, D., The Trucial States, London, ١٩٧٠;
Heard - Bey, F., From Trucial States to United Arab Emirates, London, ١٩٨٤;
Phillips, W., Oman, Beirut, ١٩٧١;
Risso, P., Oman & Muscat an Early Modern History, London, ١٩٨٦;
«The World Gazetteer» , www.world-gazetteer.com / fr / fr-ae.htm;
Zahlan, R. S., The Making of the Modern Gulf States..., London etc., ١٩٨٩.

شهرزاد نجفی‌