آسْتارا، شهرستانی در غرب دریای خزر و در شمالی‌ترین نقطۀ استان گیلان که مرکز آن آستاراست. آستارا به موجب قانون تقسیمات کشوری سال ١٣١٦ش بخش شهرستان اردبیل بود، در مهر ١٣٣٧ش تابع آذربایجان شرقی شد و از خرداد ١٣٣٩ش جزو استان گیلان گردید. جمعیت آن براساس سرشماری ١٣٥٥ش، ٣٥٩٤٥ نفر بوده و طبق برآورد ١٣٦٣ش به ٤٣٨٦٤ نفر رسیده است.
آستارا از غرب به دریای خزر، از شمال به ارّان، از شرق به شهرستان اردبیل و از جنوب به منطقۀ طالش‌نشین گرگان رود محدود است. این شهرستان فقط یک دهستان مرکزی دارد و بیشتر آبادیهای بزرگ و کوچک آن در کنار شاخه‌های سمت راست رودخانۀ آستارا جای دارند. این بخش به نوشتۀ فرهنگ آبادیهای کشور (براساس سرشماری ١٣٥٥ش، ٨ / ٤) دارای ٥٨ آبادی و ٢١٧٩٥ تن جمعیت است، اما فرهنگ اجتماعی جهاد سازندگی (١٣٦٣ش) تعداد آبادیهای آن را ٨٠ آورده و نام آنها را نیز یاد کرده است. زبان اصلی اهالی ترکی و احیاناً طالشی است. مساحت این شهرستان ٣٣٤ کم‌٢ تراکم نسبی جمعیت آن ٦ / ١٠٧ (سرشماری ١٣٥٥ش) و براساس برآورد ١٣٦٣ش، ٣ / ١٣١ است. این شهرستان شامل دشت و کوهستان است که دشت و دوسوم دامنۀ کوهستانی جنگلی و یک‌سوم بالای آن خاس‌کوه یا کوه بی‌درخت است. هوای دشت در تابستان گرم و مرطوب و در زمستان ملایم، و هوای کوهستان در تابستان و زمستان سرد است. محصولات آن غلّات، حبوبات، برنج و فراورده‌های دامی است. در شهرستان ٣ درمانگاه، ٧١ دبستان، ١٢ مدرسۀ راهنمایی، ٢ دبیرستان و یک مدرسۀ حرفه‌ای و فنی است. از اماکن تاریخی آستارا می‌توان اینها را نام برد: ١. بقعۀ شیخ تاج‌الدّین محمود خیوی در لمیر محلۀ آستارا که بر روی سنگ قبر آن تاریخ ٧٣٢ق حک شده است؛ ٢. قلعۀ شیندان که تاریخ بنای آن احتمالاً مربوط به قبل از اسلام است؛ ٣. قبرستان قدیمی و نه‌بین، بالای دهکدۀ حیران بر سر راه فرعی نمین؛ ٤. قبرستان قدیمی دهکدۀ گنج‌کشی از آبادیهای نزدیک حیران؛ ٥. بقعۀ پیر قطب‌الدین نزدیک دهکدۀ باغچه‌سرا؛ ٦. بقعۀ سیّدابراهیم و سیّدقاسم پسران امام‌موسى کاظم(ع) در دهکدۀ کان رود.

مآخذ

نک‌ : آستارا، شهر.

منوچهر ستوده