پِریم‌، یا بَریم‌، جزیره‌ای‌ آتشفشانی‌ در تنگۀ باب‌ المندب‌ در جمهوری‌ یمن‌. این‌ جزیره‌ با ١٣ كمـ٢ وسعت‌ در جنوب‌ غربی‌ شبه‌ جزیرۀ عربستان‌ و در باریك‌ترین‌ بخش‌ تنگۀ باب‌المندب‌ میان‌ دو كشور یمن‌ و جیبوتی‌ به‌ فاصلۀ حدود ٤ كمـ از ساحل‌ یمن‌ و حدود ٢٨ كمـ از ساحل‌ جیبوتی‌ جای‌ دارد. بیشترین‌ درازای‌ آن‌ حدود ٩ كمـ و میانگین‌ پهنای‌ آن‌ حدود ٣ كم است‌ ( كلمبیا؛ انكارتا؛ «فرهنگ‌ ... »، XX / ١٠٧؛ «دائرةالمعارف‌ ... »، III / ١٤٤٦).
این‌ جزیره‌ از دیرباز شناخته‌ شده‌ بود و در برخی‌ منابع‌ كهن‌ از آن‌ با نام «دیودُروس‌» نام‌ برده‌ شده‌ است‌ (نک‌ : پلینی‌، II / ٤٦٨, ٤٦٩؛ شوف‌، ١١٤). در بیشتر متون‌ عربی‌ از این‌ جزیره‌ با نام‌ جزیرۀ «میون‌» یاد شده‌ است‌ (نک‌ : تیبتس‌، ٤٢١؛ ترسیسی‌، ٤٦٠).
با گسترش‌ نفوذ پرتغالیها در سواحل‌ جنوبی‌ شبه‌ جزیرۀ عربستان‌، این‌ جزیره‌ در ٩١٩ ق‌ / ١٥١٣ م‌ به‌ تصرف‌ آنها درآمد. هلندیها هم‌ كه‌ در اوایل‌ سدۀ ١١ ق‌ / ١٧ م‌ به‌ سواحل‌ جنوبی‌ یمن‌ راه‌ یافته‌ بودند، برخی‌ در پریم‌ اقامت‌ گزیدند (ماكرو، ٢٠-٢١، ٣١).
این‌ جزیره‌ در سدۀ ١٢ ق‌ / ١٨ م‌ چندین‌بار به‌ تصرف‌ فرانسه‌ و انگلیس‌ درآمد، تا سرانجام‌ در ١٢٧٣ ق‌ / ١٨٥٧ م‌ انگلیسیها كه‌ از نفوذ هرچه‌ بیشتر فرانسویها پس‌ از گشوده‌ شدن‌ كانال‌ سوئز در سواحل‌ دریای‌ سرخ‌ نگران‌ بودند، پیش‌ از اتمام‌ كار ساخت‌ كانال‌، جزیرۀ پریم‌ را به‌ اشغال‌ خود درآوردند و یك‌ چراغ‌ دریایی‌ در آن‌ احداث‌ كردند (بیدوِل‌،٢٨, ٤٣). اشغال‌ پریم‌ توسط انگلیسیها موجبات‌ نگرانی‌ دولت‌ عثمانی‌ را فراهم‌ كرد و عثمانیان‌ برای‌ محافظت‌ از اماكن‌ مقدسۀ مكه‌ و مدینه‌ نیروهایی‌ را از نقاط مختلف‌ به‌ آنجا گسیل‌ داشتند (گَوین‌، ٩٦).
جزیرۀ پریم‌ كه‌ در دهه‌های‌ ١٨٧٠ و ١٨٨٠ م‌ در تجارت‌ زغال‌سنگ‌ با عدن‌ رقابت‌ می‌كرد، پس‌ از اشغال‌ آن‌ توسط انگلیسیها اهمیت‌ خود را از دست‌ داد؛ اما با ورود كشتیهای‌ بخار در صحنۀ كشتی‌رانی‌، دوباره‌ اهمیت‌ خود را بازیافت‌ و اولین‌ كشتی‌ بخار در ١٣٠٠ ق‌ / ١٨٨٣ م‌ در لنگرگاه‌ پریم‌ به‌ بارگیری‌ زغال‌سنگ‌ مبادرت‌ كرد (همو، ١٧٨, ١٨٠). پس‌ از آغاز جنگ‌ جهانی‌ اول‌ پریم‌ به‌ سبب‌ دارا بودن‌ تجهیزات‌ سوخت‌گیری‌ و اهمیت‌ استراتژیك‌ خود مورد توجه‌ بسیار بود و به‌ همین‌ سبب‌، در جریان‌ جنگ‌ چندین‌بار ویران‌ و بازسازی‌ شد (بیدول‌، ٦٠). در نیمۀ نخست‌ سدۀ ٢٠ م‌ با ورود كشتیهای‌ نفت‌سوز در عرصۀ كشتی‌رانی‌ بین‌الملل‌، پریم‌ موقعیت‌ اقتصادی‌ خود را از دست‌ داد (گوین‌، ٢٩١). از آن‌ پس‌ پریم‌ فقط محل‌ توقف‌ نیروهای‌ محافظ و كاركنان‌ دو چراغ‌ دریایی‌ واقع‌ در آن‌ شد (هیكینباتم‌، II / ١١).

مآخذ

ترسیسی‌، عدنان‌، بلاد سبأ و حضارات‌ العرب‌ الاولی‌، بیروت‌ / دمشق‌، ١٩٩٠م‌؛
ماكرو، اریك‌، الیمن‌ و الغرب‌ ١٥٧١-١٩٦٢ م‌، ترجمۀ حسین‌ بن‌ عبدالله‌ عمری‌، دمشق‌، ١٩٨٧ م‌؛
نیز:

Bidwell, R., The Two Yemens, Harlow, ١٩٨٣;
The Columbia Encyclopedia, ٢٠٠١;
Encarta Reference Library, ٢٠٠٤;
Encyclopedia of the Modern Middle East, ed._R._S. Simon et al., New York, ١٩٩٦;
Gavin, R. J., Aden under British Rule ١٨٣٩-١٩٦٧, London, ١٩٧٥;
Hickinbotham, T., Aden, London, ١٩٥٨;
The Imperial Gazetteer of India, New Delhi, ١٩٧٢;
Pliny, Natural History, tr. H. Rackham, London, ١٩٤٧;
Schoff, W. H., notes on The Periplus of the Erythraean Sea, New Delhi, ١٩٧٤;
Tibbetts, G. R., Arab Navigation in the Indian Ocean before the Coming of the Portuguese, London, ١٩٧١.

پرویز امین

‌