پالِمْبانْگ‌، مركز استان‌ سوماترا سلاتان‌ (سوماترای‌ جنوبی‌) در اندونزی‌. این‌ شهر در °٢ و ´٥٥ عرض‌ جنوبی‌ و °١٠٤ و ´٤٥ طول‌ شرقی‌ در جنوب‌ شرقی‌ جزیرۀ سوماترا واقع‌ است‌ و رودخانۀ پرآب‌ موسی‌ از میان‌ آن‌ می‌گذرد. شبكه‌ای‌ گسترده‌ از آبراهه‌های‌ كوچك‌ و بزرگ‌ از این‌ رود جدا می‌شود و نقاط مختلف‌ شهر را به‌ یكدیگر متصل‌ می‌سازد. زمینهای‌ پست‌ و باتلاقی‌ پیرامون‌ این‌ شهر همواره‌ به‌ سبب‌ بارانهای‌ سیل‌ آسا و طغیان‌ رودخانۀ موسی‌ در معرض‌ سیلاب‌ قرار دارد؛ به‌ گونه‌ای‌ كه‌ این‌ وضعیت‌ بخشی‌ از زندگی‌ روزمرۀ مردم‌ شهر شده‌ است‌ («اطلس‌...»، ١٣٢، فهرست‌؛ من‌ در...، ١٢٥).
١. ٢. ٣. . ٤. »« ٥. »« ٦. »« ٧. ٨.
پالمبانگ‌ عمده‌ترین‌ مركز بازرگانی‌ سوماترای‌ جنوبی‌ است‌ و داد و ستد قابل‌ ملاحظه‌ای‌ با بنادر مالزی‌، چین‌، تایلند و دیگر بنادر اندونزی‌ دارد. افزون‌ بر موقعیت‌ بازرگانی‌، این‌ شهر به‌ سبب‌ دارا بودن‌ منابع‌ نفتی‌ از اهمیت‌ بسزایی‌ برخوردار است‌. مهم‌ترین‌ محصولات‌ صادراتی‌ این‌ شهر فرآورده‌های‌ نفتی‌، كائوچو، رزین‌ خام‌ و دیگر محصولات‌ جنگلی‌ است‌. صنایع‌ اصلی‌ پالمبانگ‌، استخراج‌ و پالایش‌ نفت‌، كشتی‌سازی‌، تصفیۀ رزین‌، ظروف‌سازی‌ و حكاكی‌ روی‌ چوب‌ است‌ (همان‌، ١٢٥، ١٢٨؛ هاردجونو، ٢٣٧؛ بریتانیكا، VII / ٦٨٩).
پالمبانگ‌ با ١٠٠‘٥٠٧‘١ تن‌ جمعیت‌ (١٣٨٣ ش‌ / ٢٠٠٤ م‌) كه‌ حدود ٨٥٪ آن‌ را مسلمانان‌ تشكیل‌ می‌دهند، پنجمین‌ شهر بزرگ‌ اندونزی‌ و بزرگ‌ترین‌ شهر جزیرۀ سوماترا به‌ شمار می‌رود («فرهنگ‌ ... »؛ EI٢).

پیشینیۀ تاریخی

نخستین‌ آگاهیها از پیشینۀ پالمبانگ‌ به‌ تاریخ‌ پادشاهی‌ بودایی‌ سری‌ ویجایه‌ می‌رسد كه‌ آغاز آن‌ را از ٢٠٠ تا ٥٠٠م‌ تخمین‌ زده‌اند («سری‌ ویجایه‌»). ظاهراً پالمبانگ‌ تا ٤١٦ق‌ / ١٠٢٥م‌ كه‌ توسط دزدان‌ دریایی‌ سواحل‌ جنوبی‌ هند مورد تاخت‌ و تاز قرار گرفت‌، پایتخت‌ این‌ پادشاهی‌ بود، ولی‌ پس‌ از این‌ تهاجم‌ به‌ تدریج‌ اهمیت‌ خود را از دست‌ داد و سرانجام‌، پایتخت‌ پادشاهی‌ به‌ نواحی‌ شمالی‌تر منتقل‌ شد («پالمبانگ‌»). زائر بودایی‌چینی‌، ای‌ ـ چینگ‌ (ای‌ ـ تسینگ‌) كه‌ در ٥١ق‌ / ٦٧١م‌ از پالمبانگ‌ دیدار كرده‌، آنجا را یكی‌ از مراكز تعلیم‌ آیین‌ بودا و زبان‌ سنسكریت‌ معرفی‌ كرده‌ است («اندونزی‌»، تاریخ‌، پادشاهی‌ ... ؛ هال‌، ٤٢-٤٣). پادشاهی‌ سری‌ ویجایه‌ در ٧٧٩ ق‌ / ١٣٧٧ م‌، به‌ دست‌ پادشاهی‌ ماجا پاهیت‌ سرنگون‌، و پالمبانگ‌ به‌ قلمرو این‌ پادشاهی‌ افزوده‌ شد ( اندونزی‌...، ١٤، ١٦). پارامسوارا آخرین‌ پادشاه‌ سری‌ویجایه‌ پس‌ از شكست‌ و فرار، در ٨١٦ق‌ / ١٤١٣م‌، پادشاهی‌ مالاكا را بنیاد نهاد و چندی‌ بعد به‌ اسلام‌ گروید (EI٢؛ «سری‌ ویجایه‌»).
نخستین‌ نیای‌ مسلمان‌ سلاطین‌ بعدی «دارالسلام‌ پالمبانگ‌» اریه‌ دمر (پس‌ از اسلام‌ آوردن‌: اریه‌ دله‌ = اریه‌ عبدالله‌) است‌ كه‌ در نیمۀ دوم‌ سدۀ ٩ق‌ / ١٥م‌ اسلام‌ آورد. سوسوهونان‌ اریه‌ كوسومه‌ عبدالرحیم‌ (١٠٦٩- ١١١٨ق‌ / ١٦٥٩-١٧٠٦م‌) اولین‌ فرمانروا از سلاطین‌ دارالسلام‌ پالمبانگ‌ بود كه‌ عنوان‌ سلطان‌ یافت‌.(EI٢).
كمپانی‌ هندشرقی‌ هلند كه‌ در ١٠٢٦ق‌ / ١٦١٧م‌ مركز تجارتی‌ در پالمبانگ‌ تأسیس‌ كرده‌ بود، در ١٠٦٩ق‌ / ١٦٥٩م‌ به‌ ساخت‌ قلعه‌ای‌ در آن‌ شهر مبادرت‌ ورزید ( بریتانیكا، همانجا). در ١٢٢٦ق‌ / ١٨١١م‌ سلطان‌ محمود بدرالدین‌ كه‌ از حضور هلندیها در قلمروش‌ ناخشنود بود، به‌ پشت‌گرمی‌ نیروهای‌ انگلیسی‌ - كه‌ به‌ تازگی‌ بر جاوه‌ چیره‌ شده‌ بودند - به‌ واحدهای‌ نظامی‌ هلندی‌ در پالمبانگ‌ حمله‌ برد و شماری‌ از آنان‌ را كشت‌، اما سلطان‌ محمود بدرالدین‌ با انگلیسیها نیز چندان‌ موافق‌ نبود، در نتیجه‌ در ١٨١٢م‌ نیروهای‌ انگلیسی‌ به‌ پالمبانگ‌ حمله‌ كردند و دربار را غارت‌ نمودند و برادر كوچك‌تر او را به‌ نام‌ سلطان‌ احمد نجم‌الدین‌ بر تخت‌ نشاندند، اما اختلافات‌ میان‌ این‌ دو برادر پایان‌ نیافت‌ و سرانجام‌ هلندیها در ١٨٢١م‌ با نیرویی‌ نظامی‌ متشكل‌ از ٤ هزار تن‌ نظامی‌ به‌ پالمبانگ‌ حمله‌ بردند و فرزند بزرگ‌ سلطان‌ احمد نجم‌الدین‌ را كه‌ همنام‌ پدرش‌ بود، به‌سلطنت‌ رساندند. در ١٨٢٣م‌ هلندیها پالمبانگ‌ را تحت‌ حاكمیت‌ مستقیم‌ خود درآوردند و برای‌ سلطان‌ نیز مستمری‌ برقرار كردند و بدین‌ترتیب‌، استقلال‌ این‌ سلطان‌نشین‌ مسلمان‌ به‌ پایان‌ رسید (ریكلفس‌، ٢٢٠).
در جنگ‌ جهانی‌ دوم‌ این‌ شهر به‌ اشغال‌ ژاپن‌ درآمد، و در ١٩٤٨-١٩٥٠م‌ پایتخت‌ حكومت‌ خودمختار سوماترای‌ جنوبی‌ گردید، تا آنكه‌ رسماً در ١٣٢٩ش‌ / ١٩٥٠م‌ به‌ جمهوری‌ اندونزی‌ ملحق‌ شد ( بریتانیكا، همانجا؛ نیز نک‌ : لگ‌، ٧٩).

مآخذ

اندونزی‌ گذشته‌ و آینده‌، ادارۀ اطلاعات‌ سفارت‌ جمهوری‌ اندونزی‌، تهران‌؛
ریكلفس‌، م‌. ك‌.، تاریخ‌ جدید اندونزی‌، ترجمۀ عبدالعظیم‌ هاشمی‌نیك‌، تهران‌، ١٣٧٠ش‌؛
من‌ در اندونزی‌ بودم‌، ادارۀ اطلاعات‌ سفارت‌ جمهوری‌ اندونزی‌، تهران‌؛
نیز:

Britannica, micropaedia, ١٩٧٨;
Britannica Atlas, Chicago, ١٩٩٦;
EI٢;
Hall, D.G.E., A History of South-East Asia, London, ١٩٦٤;
Hardjono, J., Indonesia Land and People, Djakarta, ١٩٧٠;
»Indonesia«, Britannica, ٢٠٠٤;
Legge, J. D., Indonesia, New Jersey, ١٩٦٤;
«Palembang», Wikipedia, www. en. wikipedia. org / wiki / Palembang;
«Srivijaya», Wikipedia,www.en.wikipedia.org / wiki / Srivijaya;
The World Gazetteer, www. world-gazetteer.com / d / d_id_ss.htm.

فریبا پات‌