اِسْفَرْوَرين‌، شهري‌ كوچك‌ در بخش‌ بوئين‌زهرا از شهرستان‌ قزوين‌ (استان‌ تهران‌). اين‌ نقطة شهري‌ كه‌ اَسْفَرْوَرين‌ (آدامك‌، ٥١) و اسپرورين‌ (گلريز، ١/ ٩٨٥) نيز خوانده‌ مى‌شود، در ٣٥ و ٥٦ عرض‌ و ٤٩ و ٤٥ طول‌ جغرافيايى‌ و در ارتفاع‌ ٢٥١ ،١متري‌ از سطح‌ دريا قرار گرفته‌ است‌ ( فرهنگ‌ جغرافيايى‌ آباديها ...، ٢٠).
ناحية بوئين‌زهرا كه‌ اسفرورين‌ در آن‌ واقع‌ است‌، به‌ سبب‌ وجود كوههاي‌ رامند و سياه‌ كوه‌ در غرب‌ آن‌، داراي‌ مراتع‌ سرسبزي‌ است‌ و نيز به‌ سبب‌ وجود زمستانهاي‌ سرد و تابستانهاي‌ گرم‌ و خشك‌ و برخورداري‌ از ١٥٧ ميلى‌متر متوسط بارش‌ سالانه‌ ( جغرافيا ...، ١/ ٧٢٩)، داراي‌ آب‌ و هوايى‌ خشك‌ است‌. رودخانة خررود كه‌ در اين‌ ناحيه‌ جاري‌ است‌، از كنار اسفرورين‌ مى‌گذرد ( فرهنگ‌ جغرافيايى‌ ايران‌، ١/ ١٢؛ مفخم‌، ٨٢).
جمعيت‌ اسفرورين‌ به‌عنوان‌ روستايى‌ بزرگ‌ پيش‌ از نخستين‌ سرشماري‌ عمومى‌ كشور، ٤٥٢ ،٣ نفر برآورد مى‌شد ( فرهنگ‌ جغرافيايى‌ايران‌، همانجا) كه‌ در١٣٣٥ش‌ به‌ ٨٧٠ ،٣ نفر رسيد ( گزارش‌ مشروح‌ ...، ١). اسفرورين‌ از ١٣٥٥ش‌ به‌عنوان‌ شهر شناخته‌ شد و جمعيت‌ آن‌ كه‌ در اين‌ زمان‌ ٦٤٤ ،٥نفر بود ( سرشماري‌ ...، «ش‌») به‌نحوي‌ شتابان‌ رشد يافت‌ و در ١٣٦٥ش‌ به‌ ٠٥٠ ،١٠و در ١٣٧٠ش‌ به‌ ٦٠٨ ،١١نفر رسيد. به‌ اين‌ ترتيب‌، جمعيت‌ اين‌ شهر بيش‌ از جمعيت‌ شهر مركزي‌ بخش‌ [بوئين‌ با ٢٦٨ ،٧نفر] شد ( آمارنامه‌ ...، ٥٤). مطابق‌ همين‌ داده‌ها، تراكم‌ نسبى‌ اسفرورين‌ با ٩٩/ ٣ كم ٢ مساحت‌، به‌ ٩٠٩ ،٢نفر در كم ٢ مى‌رسد (همان‌، ٦٢).
اسفرورين‌ مانند بسياري‌ از شهرهاي‌ كوچك‌ كشور، چهره‌اي‌ روستايى‌ دارد. فعاليت‌ اصلى‌ ساكنان‌ آن‌ زراعت‌، باغداري‌ و كارگري‌ است‌ ( فرهنگ‌ اقتصادي‌ ...، ٧٧). مطابق‌ داده‌هاي‌ موجود، اسفرورين‌ داراي‌ ٢٠٩ ،١خانوار بهره‌بردار كشاورزي‌ ( فرهنگ‌ آباديها ...، ٩٦) و ٨٣٠ ،٢هكتار زمين‌ آبى‌ است‌ كه‌ بيش‌ از ٩٧% از آن‌، زير كشت‌ غلات‌ قرار دارد. محصولات‌ عمدة شهر در كنار غلات‌، شامل‌ انگور، بادام‌، پسته‌، سيب‌ درختى‌ و نيز حبوبات‌ و نباتات‌ علوفه‌اي‌ است‌ ( فرهنگ‌ اقتصادي‌، همانجا). بجز رودخانة فصلى‌ خررود، ٣٠ حلقه‌ چاه‌ عميق‌ آب‌ موردنياز زراعى‌ خانوارهاي‌ بهره‌بردار را تأمين‌ مى‌كند ( فرهنگ‌ آباديها، همانجا). آب‌ شهر توسط دو حلقه‌ چاه‌ عميق‌ تأمين‌ مى‌شود كه‌ در طول‌ ٤٠ كيلومتر شبكه‌ به‌ مصرف‌ شرب‌ اهالى‌ مى‌رسد ( آمارنامه‌، ٢٩٨).
وجود مؤسسات‌ و برخى‌ واحدهاي‌ خدماتى‌، از جمله‌ شركت‌ تعاونى‌ روستايى‌، عرضة مواد سوختى‌ و تعميرگاه‌ ماشين‌آلات‌ كشاورزي‌، تسهيل‌ كنندة فعاليتهاي‌ توليدي‌ در اين‌ شهر به‌ شمار مى‌آيد ( فرهنگ‌ آباديها، ١٩٦-١٩٧). بافتن‌ جاجيم‌ و جوال‌، به‌ طور سنتى‌، از صنايع‌ دستى‌ اسفرورين‌ است‌ ( فرهنگ‌ جغرافيايى‌ ايران‌، همانجا).
مردم‌ اسفرورين‌ شيعه‌ هستند و زبان‌ آنان‌ فارسى‌ و تركى‌ است‌ (همانجا). قزوين‌ در فاصلة ٥٦ كيلومتري‌ اسفرورين‌ قرار دارد و بيشترين‌ رفت‌ و آمد مردم‌ به‌آنجاست‌ ( فرهنگ‌ اجتماعى‌ ...، ٧٧). اين‌ شهر نيز مانند بسياري‌ از آباديهاي‌ ناحية بوئين‌زهرا در زلزلة ١٣٤١ش‌ آسيب‌ ديد ( جغرافيا، همانجا).
تپة باستانى‌ بزرگى‌ در اسفرورين‌ وجود دارد كه‌ از آن‌ آثاري‌ از پيش‌ از اسلام‌ و دورة اسلامى‌ به‌دست‌ آمده‌ است‌؛ قسمتى‌ از اين‌ تپه‌ به‌ قبرستان‌ تبديل‌ شده‌ است‌ و در قسمت‌ ديگر آن‌، مسجدي‌ ساخته‌اند. تپة باستانى‌ ديگري‌ موسوم‌ به‌ خروزان‌ در جنوب‌ شرقى‌ اسفرورين‌ قرار دارد كه‌ احتمالاً به‌ دورة ساسانى‌ مربوط است‌ (ورجاوند، ٣٧٩).

مآخذ

آمارنامة استان‌ زنجان‌ (١٣٧١ش‌)، مركز آمار ايران‌، تهران‌، ١٣٧٣ش‌؛
جغرافياي‌ كامل‌ ايران‌، وزارت‌ آموزش‌ و پرورش‌، تهران‌، ١٣٦٦ش‌؛
سرشماري‌ عمومى‌ نفوس‌ و مسكن‌ (١٣٥٥ش‌)، شهرستان‌ قزوين‌، مركز آمار ايران‌، تهران‌، ١٣٥٨ش‌؛
فرهنگ‌ آباديهاي‌ كشور، سرشماري‌ عمومى‌ كشاورزي‌ (١٣٦٧ش‌)، استان‌ زنجان‌، مركز آمار ايران‌، تهران‌، ١٣٦٩ش‌؛
فرهنگ‌ اجتماعى‌ دهات‌ و مزارع‌، استان‌ زنجان‌، جهاد سازندگى‌، ١٣٦٣ش‌؛
فرهنگ‌ اقتصادي‌ دهات‌ و مزارع‌، استان‌ زنجان‌، جهاد سازندگى‌، ١٣٦٣ش‌؛
فرهنگ‌ جغرافيايى‌ آباديهاي‌ كشور، سازمان‌ جغرافيايى‌ نيروهاي‌ مسلح‌، تهران‌، ١٣٦٩ش‌، ج‌ ٣٧؛
فرهنگ‌ جغرافيايى‌ ايران‌ (آباديها)، استان‌ مركزي‌، دايرة جغرافيايى‌ ستاد ارتش‌، تهران‌، ١٣٢٨ش‌؛
گزارش‌ مشروح‌ حوزة سرشماري‌ قزوين‌، وزارت‌ كشور، تهران‌، ١٣٣٨ش‌؛
گلريز، محمدعلى‌، مينودر يا باب‌ الجنة قزوين‌، قزوين‌، ١٣٦٨ش‌؛
مفخم‌ پايان‌، لطف‌الله‌، فرهنگ‌ رودهاي‌ ايران‌، تهران‌، ١٣٥٣ش‌؛
ورجاوند، پرويز، سرزمين‌ قزوين‌، تهران‌، ١٣٤٩ش‌؛
نيز:

Adamec, L. W., Tehran and Northwestern Iran, Graz, ١٩٧٦.
عباس‌ سعيدي‌